De Raad van Europa uit scherpe kritiek op de huidige staat van de Belgische gevangenissen. In een vernietigend rapport stelt de organisatie dat de aanhoudende overbevolking niet alleen de menselijke waardigheid van gedetineerden aantast, maar ook de stabiliteit van het bredere strafrechtssysteem in gevaar brengt.
De conclusies volgen uit een inspectie in mei, waarbij het Europees Comité inzake de Voorkoming van Foltering en Onmenselijke of Vernederende Behandeling of Bestraffing (CPT) vijf gevangenissen en twee Forensische Psychiatrische Centra (FPC) bezocht. Volgens berichtgeving van vrtnws.be is de situatie sinds het vorige bezoek in 2017 aanzienlijk verslechterd. De overbevolking is in die periode met 4 procent toegenomen, terwijl het aantal personen dat op de grond moet slapen zelfs is verdubbeld.
Toename van spanningen en geweld
De druk op de faciliteiten heeft een directe impact op de veiligheid en het welzijn binnen de muren. Het CPT meldt dat de overbevolking leidt tot toenemende spanningen tussen de gedetineerden onderling. Daarnaast is er sprake van conflicten tussen gevangenen en het personeel, zowel bij cipiers als bij politieagenten die ter ondersteuning worden ingezet.
Zorgwekkend is bovendien de melding van fysiek geweld. Er zijn rapporten van klappen, trappen en vuistslagen door cipiers, waarbij dit vaak gebeurt in ruimtes waar geen cameratoezicht aanwezig is. Deze sfeer van onveiligheid is zo groot dat diverse gedetineerden er bang voor zijn om hun cel te verlaten, aldus de rapportage van .
Tekortschietende dienstverlening en zorg
Door de overmaat aan gevangenen kan de Belgische staat de wettelijk vastgelegde minimumdienstverlening niet altijd garanderen. Dit probleem wordt verder verergerd tijdens stakingsdagen. Het rapport wijst specifiek op de volgende tekortkomingen:
- De toegang tot geïndividualiseerde gezondheidszorg is niet altijd verzekerd.
- Psychosociale diensten kunnen hun taken niet naar behoren uitvoeren.
- Er is een gebrek aan zinvolle activiteiten en werkgelegenheid voor de gedetineerden.
Problematiek rond geïnterneerden
Een specifiek knelpunt is de behandeling van geïnterneerden, die vaak geen plek vinden in gespecialiseerde centra. In sommige instellingen is de concentratie van deze kwetsbare groep zeer hoog; in de gevangenis van Turnhout was dit 38 procent en in Gent zelfs 40 procent.
Het CPT stelt dat het personeel onvoldoende is toegerust om met deze specifieke doelgroep om te gaan. Volgens de Raad van Europa ontbreekt bij cipiers zelfs de meest basale opleiding voor het beheer van geïnterneerden, waardoor sommige van hen feitelijk aan hun lot worden overgelaten.