Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat octopussen vissen fysiek aanvallen met hun armen wanneer deze te dichtbij komen. Dit gedrag komt zowel voor bij jonge octopussen die hun territorium verdedigen als bij volwassen exemplaren die samenwerken met vissen tijdens de jacht.
Recent onderzoek werpt een nieuw licht op de sociale interacties van octopussen, die lange tijd als solitaire dieren werden beschouwd. Uit verschillende studies blijkt dat deze intelligent koppoten in staat zijn tot complex sociaal gedrag, variërend van strategische samenwerking tot doelgerichte agressie tegenover andere zeedieren.
Territoriale conflicten bij jonge octopussen
In een studie naar jonge Braziliaanse rifoctopussen (Octopus insularis) in ondiepe wateren langs de noordoostkust van Brazilië en op oceanische eilanden, observeerden onderzoekers 101 interacties met tien verschillende vissoorten. Volgens berichtgeving van europesays.com bleken deze jonge octopussen niet willekeurig te reageren op alle vissen.
Er werd een duidelijk onderscheid gemaakt tussen territoriale en niet-territoriale vissen. Vissen die probeerden hun eigen territorium te verdedigen door te "steken" of te "zwaaien" naar de octopussen, lokten een snelle, defensieve reactie uit. Dit uitte zich in een specifieke beweging waarbij de octopus de vis letterlijk een "klap" gaf met een arm. In tegenstelling hiermee bleven interacties met niet-territoriale vissen, die de octopussen volgden tijdens het foerageren, langer duren en verliepen ze minder confronterend. Deze bevindingen, gepubliceerd op 31 juli in het tijdschrift Behavioural Processes, suggereren dat agressief gedrag bij octopussen onderdeel is van een complexer reactiepatroon dan voorheen werd aangenomen.
'Slaan' tijdens coöperatieve jacht
Naast territoriale conflicten is er ook agressie waargenomen tijdens samenwerkingen tussen soorten. In de Rode Zee, voor de kust van Israël, hebben biologen van het Max Planck Institute for Animal Behavior gefilmd hoe de grote blauwe octopus (Octopus cyanea) samenwerkt met verschillende vissoorten, waaronder de zwarttip-groeper en diverse geitvissen.
Hoewel deze "jachtpartijen" effectiever zijn dan wanneer de dieren alleen jagen, verloopt de samenwerking niet altijd vreedzaam. Volgens sciencefocus.com fungeren de geitvissen vaak als verkenners, terwijl de octopus de aanval leidt. Wanneer een vis echter probeert tussen de octopus en de prooi te kruipen, volgt er een harde stoot.
Dr. Eduardo Sampaio, hoofdauteur van het onderzoek, legt uit dat dit slaan specifiek gericht is op vissen die proberen te profiteren van de groep zonder zelf bij te dragen, waarbij vooral de zwarttip-groeper dit gedrag vertoont. De punches dienen om deze "meelifters" naar de rand van de groep te duwen of hen volledig uit te sluiten.
Sociale intelligentie van ongewervelden
Dit gedrag wijst op een onverwacht niveau van sociale cognitie. Zoals beschreven door petapixel.com, laat dit onderzoek zien dat octopussen kenmerken en sociaal gedrag vertonen die voorheen niet bij ongewervelden werden gezien. De octopus fungeert in deze groepen als de beslisser die bepaalt wie wel en niet mag deelnemen aan de jacht.
Ook smithsonianmag.com benadrukt dat deze ontdekkingen het beeld van de octopus als een puur solitair dier doorbreken. De capaciteit om te onderscheiden welke individuen van een andere soort behulpzaam zijn en welke niet, wijst op een geavanceerd sociaal leven dat zich uitstrekt over de grenzen van hun eigen soort.
De combinatie van deze studies toont aan dat de "vuistgevechten" onder water geen willekeurige acties zijn, maar strategische instrumenten om zowel territorium als voedselbronnen te beheren.