Wetenschappers van de University of California, Berkeley hebben met behulp van gegevens van NASA's MAVEN-missie ontdekt dat poollicht op Mars via hetzelfde fundamentele mechanisme ontstaat als op Aarde. Het onderzoek, dat op 23 juli 2026 verscheen in Nature Communications, toont aan dat de zogenaamde Dungey-cyclus – het circuleren van geladen zonnewinddeeltjes door de magnetosfeer – ook op de rode planeet optreedt, zij het op kleinere schaal. De bevindingen werpen nieuw licht op hoe de dunne atmosfeer van Mars reageert op invloeden van de zon.
Hoewel de MAVEN-sonde (Mars Atmosphere and Volatile Evolution) in december 2025 het contact met de Aarde verloor en de missie op 3 juni 2026 officieel werd beëindigd, blijven de verzamelde data vruchtbaar voor planeetonderzoekers. De afgelopen weken doken opnieuw opmerkelijke resultaten op die ons begrip van Mars vergroten, zo berichtte universetoday.com op 9 augustus 2026.
Dungey-cyclus als universele motor van poollicht
Het centrale concept is de Dungey-cyclus, vernoemd naar de Britse ruimtewetenschapper James Dungey die het proces in 1961 beschreef. Wanneer magnetische veldlijnen van de zon in de buurt van een planeet komen, herverbinden ze zich met het lokale magnetische veld. Daardoor worden geladen deeltjes van de zonnewind in de magnetosfeer geïnjecteerd en uiteindelijk teruggekaatst naar de atmosfeer. Boven de polen botsen deze deeltjes met moleculen in de lucht, wat de karakteristieke lichtverschijnselen veroorzaakt die we poollicht of aurora noemen.
Op Aarde wordt dit mechanisme aangedreven door een wereldwijd magnetisch veld dat opgewekt wordt door de roterende vloeibare kern. Mars bezit zo'n veld al ongeveer vier miljard jaar niet meer, doordat de geologische activiteit in de kern stilviel. Toch zijn er verspreid over het Marsoppervlak intens gemagnetiseerde korstgebieden – restanten van gestolde lava uit de tijd dat er nog een dynamo-effect was. Deze lokale ‘miniatuur-magnetosferen’ blijken voldoende om de Dungey-cyclus op gang te brengen.
Marsachtige miniatuurversie van aards fenomeen
De onderzoekers maakten gebruik van meerdere instrumenten aan boord van MAVEN om te zien hoe de zonnewind interageert met die fragmentarische magneetvelden. Uit de waarnemingen blijkt dat de elektrische stromen die poollicht veroorzaken op Mars volgens eenzelfde patroon verlopen als bij ons, alleen op veel kleinere schaal. Daarmee sluiten ze aan bij eerder waargenomen diffuse en proton-aurora's op de rode planeet, die nu voor het eerst eenduidig in verband worden gebracht met een gemeenschappelijk, dynamisch circulatiemodel.
De nieuwe inzichten helpen verklaren hoe aurora's op Mars kunnen ontstaan zonder een globaal veld. Ze laten ook zien dat het idee van Dungey breder toepasbaar is dan lange tijd werd aangenomen. Omdat MAVEN tot aan het verlies van contact uitgebreide gegevens verzamelde over de bovenste atmosfeer en het plasma, konden de wetenschappers de cyclus in detail ontrafelen en bevestigen dat dezelfde fysica die de noorderlichtgordel op Aarde stuurt, ook geldt op een planeet met een heel ander magnetisch landschap.
Een erfenis die voortleeft
De MAVEN-missie was oorspronkelijk ontworpen om het verlies van de Marsatmosfeer door zonnewind te bestuderen. Dat de tien jaar oude data nu nog tot dergelijke doorbraken leiden, benadrukt hoe waardevol langetermijnmetingen zijn. Het artikel in Nature Communications is een rechtstreeks gevolg van die erfenis.
De onderzoekers hopen dat toekomstige missies – mogelijk met landers of orbiters die nog preciezer naar lokale magnetische structuren kunnen kijken – de verfijning van dit model verder zullen uitdiepen. Tot dan blijft Mars een intrigerende planeet waar poollicht niet alleen aan de polen oplicht, maar haast overal waar oude magneetsporen zich bevinden.
De ontdekking illustreert hoe fundamentele processen in het zonnestelsel kunnen variëren terwijl de onderliggende fysica gelijk blijft – een troost voor iedereen die ooit naar het noorderlicht keek en zich afvroeg of zo'n schouwspel ook elders mogelijk is. Op Mars gloeit het af en toe even fel, alleen zonder dat iemand het kan bewonderen.