Onderzoekers hebben theoretische scenario's ontwikkeld waarbij zwaartekracht, die normaal gesproken objecten aantrekt, door quantummechanische effecten een afstotende werking zou kunnen krijgen. Deze bevindingen zouden de traditionele opvattingen over zwaartekracht, zoals vastgelegd door Albert Einstein, kunnen tarten.
Sinds de tijd van Isaac Newton en later Albert Einstein is het een fundamenteel uitgangspunt in de natuurkunde dat zwaartekracht altijd aantrekkend werkt. Deze kracht zorgt ervoor dat objecten met massa naar elkaar toe bewegen, wat verklaart waarom de maan om de aarde draait en objecten naar de grond vallen. Echter, twee onafhankelijke onderzoeksteams hebben nu aangetoond dat quantumeffecten deze kracht kunnen omkeren, waardoor objecten elkaar juist zouden afstoten.
De weg naar 'anti-zwaartekracht'
Een van de studies werd uitgevoerd door Pablo Saldanha van de Federal University of Minas Gerais in Brazilië, samen met Vlatko Vedral en Chiara Marletto van de Universiteit van Oxford. Volgens berichtgeving van snslive.uk is de ontdekking dat zwaartekracht afstotend kan werken een breuk met de hoeksteen van de zwaartekrachtleer. De onderzoekers suggereren dat dit fenomeen in de nabije toekomst in een laboratoriumomgeving getest kan worden.
Een ander theoretisch kader is beschreven door Sougato Bose van University College London en Lev Vaidman van de Tel Aviv University. In een preprint uit februari 2026, zoals beschreven door sigmatic.science, stellen zij een experiment voor op kleine schaal. Hierbij wordt gebruikgemaakt van drie specifieke quantumconcepten:
1. Superpositie: Een object bevindt zich tegelijkertijd op meerdere posities.
2. Zwakke meting: Een methode om een quantummechanisch systeem te observeren zonder de staat ervan direct te laten instorten.
3. Postselectie: Een statistische techniek die, onder de juiste omstandigheden, kan leiden tot een resultaat waarbij een testmassa wegdrift van de bron, alsof het teken van de zwaartekracht is omgedraaid.
Spanning tussen quantummechanica en relativiteit
Deze nieuwe inzichten komen in een periode waarin wetenschappers worstelen om de twee grote pijlers van de moderne natuurkunde te verenigen: de algemene relativiteitstheorie van Einstein, die de grootschalige structuur van het universum beschrijft, en de quantummechanica, die het gedrag van subatomaire deeltjes verklaart.
Terwijl sommige experimenten wijzen op afwijkingen, bevestigen andere juist de theorieën van Einstein. Zo meldt sciencedaily.com dat een internationaal team, waaronder professor Sir Roger Penrose, voor het eerst een voorspeld gravitationeel effect in een vallend quantumobject heeft waargenomen. Dit experiment, gepubliceerd in Science Advances op 2 september 2026, gebruikte ultrakoude atomen om aan te tonen dat de principes van Einstein standhouden, zelfs wanneer objecten zich quantummechanisch gedragen.
Nuancering en toekomstige tests
Ondanks deze doorbraken blijft de zoektocht naar een volledige theorie van 'quantumzwaartekracht' complex. Volgens een artikel van ibtimes.sg bewijst de waarneming van vallende atomen niet dat zwaartekracht zelf quantummechanisch is, maar biedt het wel een nieuwe manier om de grens tussen de twee theorieën te onderzoeken.
Bovendien waarschuwen onderzoekers van de Kyushu University dat sommige vermeende bewijzen voor quantumzwaartekracht mogelijk illusies zijn. Zoals gerapporteerd door in augustus 2026, suggereren zij dat scenario's die lijken op een 'superpositie van zwaartekracht' soms ook verklaard kunnen worden als quantumdeeltjes die zich bewegen door een klassieke ruimtetijd.
De mogelijkheid om zwaartekracht in een laboratorium te laten omkeren blijft daarmee een theoretische horizon die de komende tijd experimenteel getoetst moet worden om te bepalen of de wetten van Einstein inderdaad kunnen worden geschonden op quantum-schaal.