Een recent onderzoek heeft een methode ontwikkeld die in staat is om anonieme peer reviews te koppelen aan de eigen wetenschappelijke inzendingen van de reviewers. Dit brengt de anonimiteit van het reviewproces in gevaar, wat kan leiden tot risico's op represailles.
In de wetenschappelijke wereld is anonieme peer review een standaardmechanisme om objectiviteit te waarborgen en reviewers te beschermen tegen negatieve reacties van auteurs. Echter, volgens een op 19 oktober 2026 gepubliceerde studie op arxiv.org wordt deze anonimiteit steeds vaker ondermijnd door digitale artefacten die tijdens het reviewproces vrijkomen.
De werking van ECHO
De onderzoekers Rong Wang en Mulong Luo hebben een systeem ontwikkeld genaamd ECHO. Dit systeem richt zich op wat zij "review-to-submission linkage" noemen: het proces waarbij een anonieme review wordt geassocieerd met de eigen publicatie van de persoon die de review schreef. Dit risico is volgens de auteurs toegenomen omdat veel wetenschappelijke platforms tegenwoordig eisen dat auteurs die zelf werk indienen, ook optreden als reviewer. Hierdoor ontstaat er een aanzienlijke overlap tussen de rollen van auteur en reviewer binnen dezelfde cyclus.
ECHO analyseert signalen op basis van technische expertise en schrijfstijl in reviews, wetenschappelijke papers en rebuttals (weerleggingen). Om de effectiviteit van deze methode te testen, gebruikten de onderzoekers een eigen benchmark genaamd R2S-Bench.
De resultaten tonen aan dat ECHO in 34,6% van de gevallen de correcte inzending van de reviewer direct als eerste optie identificeerde (Top-1). In 54,0% van de gevallen stond de juiste inzending in de top 5, en in 63,4% van de gevallen in de top 10. Ter vergelijking: bij een willekeurige rangschikking waren deze percentages respectievelijk slechts 0,5%, 2,6% en 5,3%. Met een geavanceerdere "Stage-2 reranker" steeg het succespercentage voor de Top-1 zelfs naar 56,4%.
Context van peer review problematiek
De bevindingen van Wang en Luo voegen zich in een breder debat over de integriteit en transparantie van het reviewproces. Hoewel anonimiteit bedoeld is als bescherming, zijn er diverse andere kwetsbaarheden in het systeem bekend. Zo wijst onderzoek gepubliceerd via elifesciences.org op de praktijk van 'ghostwriting' en co-reviewing, waarbij beginnende onderzoekers vaak onder begeleiding van hun adviseur reviews schrijven zonder officieel als reviewer vermeld te worden.
Daarnaast is er aandacht voor subjectiviteit binnen het proces. Een artikel in nature.com beschrijft hoe 'vriendelijke' reviewers — personen die door de aanvrager zelf zijn genomineerd — significant vaker hoge scores toekennen aan subsidieaanvragen dan onafhankelijke reviewers. Dit leidde er in Zwitserland zelfs toe dat een financieringsinstantie het nomineren van eigen referees verbood.
Variatie in beleid
De mate waarin peer review transparant of juist gesloten is, verschilt sterk per discipline en tijdschrift. Een meta-onderzoek naar redacteursmeningen, gepubliceerd op elifesciences.org, onthulde dat minder dan 6% van de onderzochte tijdschriften in vakgebieden zoals ecologie, geneeskunde en psychologie gebruikmaakt van open peer review. Veel tijdschriften hanteren strikte richtlijnen voor indiening, zoals te zien is in de Submission guidelines van Echo Research & Practice, waarbij nadruk wordt gelegd op ethische richtlijnen en strikte peer review-protocollen om de kwaliteit van de wetenschap te waarborgen.
De resultaten van het ECHO-onderzoek suggereren echter dat technische analyse van schrijfstijl en expertise de traditionele anonimiteit kan doorbreken, zelfs wanneer tijdschriften strikte protocollen volgen. De code en de benchmark van het onderzoek zijn publiekelijk beschikbaar gesteld voor verdere analyse.