Er groeit een sterke bezorgdheid binnen de Europese Unie en de NAVO over de strategische intenties van het Kremlin. Diverse Europese leiders en inlichtingendiensten signaleren dat Rusland zich klaarmaakt voor een directe confrontatie met Europese democratieën en NAVO-lidstaten. De waarschuwingen wijzen op een combinatie van fysieke troepenopbouw en hybride oorlogsvoering.
Volgens een bericht van vrt.be heeft Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen tijdens een toespraak in Kopenhagen benadrukt dat de EU zich juist moet voorbereiden op een oorlog om deze te kunnen voorkomen. Zij stelt dat Rusland momenteel steunt op een volledige oorlogseconomie. Hierbij gaat ongeveer 40 procent van het federale budget naar defensie, wat overeenkomt met 9 procent van het bruto binnenlands product (BBP). Dit percentage ligt aanzienlijk hoger dan de normen die binnen de NAVO worden gehanteerd.
Om deze dreiging het hoofd te bieden, heeft de Europese Commissie diverse plannen gelanceerd om de defensiecapaciteit op lange termijn te versterken, waaronder het 'Readiness 2030'-plan en een specifiek witboek voor defensie. Von der Leyen bekritiseert in dit verband de Europese houding van de afgelopen jaren, waarbij vrede onterecht als de standaard werd gezien en er te weinig werd geïnvesteerd in militaire middelen.
Naast de economische verschuivingen zijn er concrete aanwijzingen van militaire activiteit aan de noordgrenzen van het continent. Een gezamenlijk onderzoek van Scandinavische en Baltische media, waaronder de Deense omroep DR, toont aan dat Rusland haar militaire aanwezigheid in die regio fors uitbreidt. Zoals showblad.nl meldt, wijzen satellietbeelden op de ontwikkeling van diverse militaire locaties nabij de Finse grens. Deze infrastructuur is bedoeld om grote aantallen militairen te huisvesten. Voormalig Fins inlichtingenofficier Marko Eklund schat dat Moskou na de oorlog in Oekraïne mogelijk circa 115.000 militairen permanent in dit grensgebied wil stationeren.
Ook de structuur van het Russische leger ondergaat fundamentele veranderingen. In plaats van kleine gevechtsgroepen bouwt Rusland opnieuw divisies op van ongeveer 10.000 militairen. Deze reorganisatie wordt door experts geïnterpreteerd als een voorbereiding op conflicten van een veel grotere omvang. In een analyse van eo.nl wordt gewezen op de snelle opbouw van militaire aanwezigheid langs de grenzen van Noorwegen, Finland en de Baltische staten. Analisten zoals Frans Osinga en Alex de Krijger benadrukken dat Rusland zelf verklaart in oorlog te zijn met het Westen.
Parallel aan de militaire opbouw zet Rusland in op hybride dreigingen. Europese leiders, waaronder de Franse president Emmanuel Macron en de Poolse premier Donald Tusk, hebben herhaaldelijk gewaarschuwd voor een toename van desinformatie, cyberaanvallen en moordpogingen. De grote vraag voor de Europese veiligheidsarchitectuur is op welk punt de NAVO artikel 5 — het principe van collectieve defensie — zal activeren.
Analist Housen suggereert dat Vladimir Poetin een specifieke strategie hanteert waarbij hij zijn acties bewust net onder de psychologische reactiedrempel van het Westen houdt. Volgens hln.be probeert Poetin hiermee een grootschalige militaire tegenreactie te vermijden, terwijl hij tegelijkertijd de druk op Europa blijft opvoeren om destabilisatie te zaaien.