De transitie naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving stuit vaak op grote hindernissen bij historische panden. Voor miljoenen woningen in Europa en het Verenigd Koninkrijk is het bereiken van net-zero doelstellingen complex, omdat traditionele isolatiemethoden vaak niet compatibel zijn met de architecturale waarde of de technische staat van deze gebouwen.
In het Verenigd Koninkrijk alleen al gaat het om circa 8 miljoen woningen met massieve muren, waarvan de meerderheid vóór 1920 is opgetrokken. Volgens een analyse van newscientist.com vormt deze specifieke woningvoorraad een uitdaging vanwege strikte regels rondom stadsplanning en technische complicaties bij renovatie.
De beperkingen van traditionele isolatie
Bij veel erfgoedpanden is het aanbrengen van isolatie aan de buitenzijde verboden, omdat dit het historische gevelbeeld zou veranderen. De alternatieve optie, interne isolatie, brengt echter eigen risico's met zich mee. Naast het verlies van kostbaar woonoppervlak door dikkere muren, kunnen interne isolatielagen leiden tot condensatie en schimmelvorming wanneer vocht niet goed kan ontsnappen.
Het gebrek aan adequate isolatie zorgt ervoor dat deze woningen in de wintermaanden zeer veel warmte verliezen. Dit resulteert in een hoog gasverbruik, wat de overstap naar moderne, koolstofvrije verwarmingssystemen vaak financieel onhaalbaar maakt. Zonder een betere thermische schil verbruiken dergelijke systemen simpelweg te veel energie om rendabel te zijn.
De kracht van aerogels
Als technologische oplossing komen aerogels in beeld. Deze materialen worden beschouwd als de lichtste vaste stoffen ter wereld en bieden uitzonderlijke thermische eigenschappen. Naast hun isolatiekracht zijn ze brandwerend en ademend, wat essentieel is om vochtproblemen in oude muren te voorkomen.
Wim Malfait, verbonden aan de Swiss Federal Laboratories for Materials Science and Technology (EMPA), legt uit dat aerogels poreuze structuren zijn die grote hoeveelheden lucht vasthouden. Omdat luchtmoleculen in deze poriën worden gevangen, wordt de warmteoverdracht drastisch vertraagd. Zoals beschrijft, maakt deze unieke eigenschap het materiaal theoretisch zeer geschikt voor bouwisolatie.
Van laboratorium naar de markt
Hoewel de technische voordelen van aerogels al langer bekend zijn, was de hoge productiekost tot nu toe een grote hindernis voor grootschalig gebruik. Er is nu echter een beweging gaande waarbij start-ups in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk werken aan commerciële productiemethoden om de prijs te drukken en de toegankelijkheid te vergroten.
De praktische toepassingen hiervan zijn veelzijdig. Er wordt ontwikkeld aan aerogel-geïnfuseerde producten, zoals speciale coatings voor daken om warmtewinst tegen te gaan. Daarnaast zijn er innovatieve pleisters die op binnenmuren kunnen worden aangebracht. Deze dunne lagen verhogen de thermische efficiëntie aanzienlijk zonder dat de bewoners veel leefruimte hoeven in te leveren.
Door de combinatie van een minimale dikte en een zeer hoge isolatiewaarde kunnen zelfs de meest problematische historische woningen effectiever worden verduurzaamd. De beschikbaarheid van deze commerciële producten zou een cruciale doorbraak betekenen voor het behoud van cultureel erfgoed in een klimaatneutrale toekomst, aldus . De potentie van deze kan hiermee een sleutelrol spelen in de Europese energietransitie.