In de compacte galactengroep Stephan's Quintet vindt een proces plaats waarbij wijdverspreide turbulentie de vorming van nieuwe sterren in de weg staat. Wetenschappers hebben vastgesteld dat het gas binnen deze interactieve groep niet de nodige rust vindt om samen te klonteren, een voorwaarde die essentieel is voor het ontstaan van sterren. Volgens een analyse van universetoday.com zorgt deze constante onrust ervoor dat het gas niet kan bezinken, wat de stervorming effectief remt.
De dynamiek van gas in sterrenstelsels is een complex vraagstuk binnen de astronomie. Moleculaire waterstof, de belangrijkste bouwstof voor sterren, wordt in galactische systemen blootgesteld aan diverse krachten. Dit gas kan in enorme stromen tussen stelsels worden uitgerekt of juist krachtig worden samengeperst in schokfronten. Terwijl het gas in sommige regio's diffuus blijft, is het elders extreem compact.
Een grote uitdaging voor astronomen is dat moleculaire waterstof zeer moeilijk direct waarneembaar is. Om dit op te lossen, maken onderzoekers gebruik van koolstofmonoxide (CO). Hoewel dit gas slechts een klein deel van de moleculaire wolken uitmaakt, is het wijdverspreid en reageert het sterk op energieveranderingen. Hierdoor fungeert koolstofmonoxide als een betrouwbare indicator om de aanwezigheid en de bewegingen van waterstof in kaart te brengen.
Om deze processen beter te begrijpen, hebben Japanse onderzoekers CO-observaties uitgevoerd in Stephan's Quintet. Deze omgeving is volgens bij uitstek geschikt voor dergelijke studies vanwege de complexe interacties tussen de stelsels. De groep staat bekend als een visuele verzameling van vijf sterrenstelsels en was een van de eerste objecten die door de James Webb Space Telescope werden vastgelegd.
Uit het onderzoek blijkt echter dat de naam misleidend is; slechts vier van de vijf stelsels vormen daadwerkelijk een compacte groep. Het vijfde stelsel, NGC 7320, bevindt zich op de voorgrond en ligt ongeveer zeven keer dichter bij de aarde dan de overige leden. De interacties tussen de vier werkelijke leden van de groep zorgen voor aanzienlijke verstoringen in de gasstructuren.
Voor de verzameling van data maakten de wetenschappers gebruik van de Atacama Compact Array (ACA), een onderdeel van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA). Deze specifieke radioantennes zijn geoptimaliseerd voor het observeren van moleculaire wolken. De resultaten bevestigen dat de stelsels in Stephan's Quintet elkaar sterk beïnvloeden.
Deze interacties zijn al langer bekend. Eerdere beelden van de Hubble-telescoop uit 2009 lieten reeds zien dat drie van de stelsels in de compacte groep vervormd waren, met misvormde spiraalarmen en lange gasstaarten die door sterrenhopen werden verlicht. De recente bevindingen van onderstrepen dat deze structurele chaos direct bijdraagt aan de turbulentie van het gas.
Omdat gas moet kunnen stabiliseren en samenklonteren om sterren te vormen, vormt de aanhoudende onrust in Stephan's Quintet een barrière voor galactische groei. De manier waarop gas in deze omgeving wordt uitgerekt en samengedrukt, maakt de groep tot een cruciaal studieobject voor astronomen die de evolutie van compacte galactengroepen willen doorgronden. De data uit tonen aan dat de fysieke interacties tussen stelsels een dominante rol spelen in het bepalen van het lot van de aanwezige sterrenmaterialen.