Hoewel het aantal mensen dat via de VDAB een traject naar werk start na een langdurige ziekte aanzienlijk stijgt, blijft het daadwerkelijke percentage dat na twee jaar weer aan de slag is, zorgwekkend laag. De cijfers tonen aan dat de kloof tussen de ambitieuze politieke doelstellingen en de de praktijk nog steeds groot is.
Stijgende lijn in de aanmeldingen
Uit recente gegevens blijkt dat de belangstelling voor begeleiding richting werk voor langdurig zieken in Vlaanderen een duidelijke opwaartse trend vertoont. Volgens berichtgeving van vrt.be maakten in 2024 maar liefst 9.617 personen die langdurig ziek waren gebruik van de begeleiding door de VDAB. Deze cijfers wijzen op een groeiende behoefte aan ondersteuning bij de re-integratie op de arbeidsmarkt.
De dynamiek in de eerste helft van 2025 is zelfs nog indrukwekkender. In de eerste zes maanden van dit jaar meldden er al 6.300 mensen zich aan voor een dergelijk traject, waarbij zij recht hebben op een RIZIV-uitkering. Dit aantal is in slechts een half jaar tijd al hoger dan het totaal aantal aanmeldingen in het gehele jaar 2023. Deze stijging suggereert dat de drempel naar de VDAB-dienstverlening lager wordt of dat de noodzaak tot terugkeer naar de werkvloer urgenter is geworden.
De kloof tussen traject en werkplek
Ondanks de groeiende instroom is er sprake van een problematisch resultaat op de lange termijn. Hoewel de VDAB mensen begeleidt in hun zoektocht naar een baan, slaagt slechts een fractie van hen erin om het traject succesvol af te ronden met een duurzame terugkeer naar de arbeidsmarkt. Zo blijkt uit gegevens van despecialist.eu dat na een periode van 24 maanden slechts 36 procent van de deelnemers opnieuw aan het werk is. Hoewel dit een lichte verbetering is ten opzichte van de 30 procent die drie jaar geleden werd geregistreerd, blijft de meerderheid van de groep — ongeveer twee derde — buiten het arbeidsproces.
Deze cijfers roepen vragen op over de effectiviteit van de huidige begeleiding. Het Vlaams parlementslid Robrecht Bothuyne (CD&V) benadrukte in zijn reactie op de cijfers dat het niet volstaat dat mensen de weg naar de VDAB vinden; het uiteindelijke doel is immers een duurzame werkhervatting. Hij stelde dat we nog ver verwijderd zijn van het politieke streven om jaarlijks 20.0
0 trajecten naar werk te realiseren. Het feit dat de meeste mensen, van wie artsen en ziekenfondsen een terugkeer als realistisch beschouwen, alsnog niet aan de slag komen, duidt volgens hem op een noodzaak voor verbetering in het systeem.
Regionale verschillen en politieke ambities
De spreiding van deze trajecten over Vlaanderen is niet gelijkmatig. Er zijn duidelijke regionale verschillen waarneembaar in de aantallen deelnemers. Terwijl de aanwezigheid van langdurig zieken in trajecten in West-Vlaanderen en Limburg relatief hoog is, liggen de aantallen in Antwerpen en Vlaams-Brabant lager dan men op basis van de bevolkingsomvang zou verwachten.
De politieke ambities voor de komende jaren lijken in het verleden te liggen. Uit historische gegevens van despecialist.eu blijkt namelijk dat de doelstellingen voor het aantal trajecten herhaaldelijk niet zijn gehaald. In 2023 werden bijvoorbeeld slechts 6.065 trajecten opgestart, terwijl de ambitie voor dat jaar veel hoger lag. Ook de doelstelling om een specifiek aantal mensen duurzaam aan het werk te helpen, zoals de beoogde 2.265 personen in 2023, werd niet behaald; uiteindelijk vonden slechts 1.875 mensen hun weg terug naar een baan.
De bredere sociaal-economische context
De noodzaak voor een goed functionerend re-integratiebeleid wordt ook benadrukt vanuit de private sector. Voor werkgevers is een doordacht beleid essentieel om de productiviteit te waarborgen en het welzelijke van werknemers te ondersteunen. Een goede begeleiding bij werkhervatting helpt namelijk niet alleen de werknemer, maar versterkt ook de organisatie, zoals de expertise van idewe.be aangeeft.
De maatschappelijke druk op de sociale zekerheid is bovendien enorm. De kosten voor uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid zijn gigantisch; jaarlijks gaat er naar schatting 8 miljard euro naar deze vergoedingen. Dit financiële gewicht wordt versterkt door een veranderend ziektebeeld. Volgens beswic.be is er een stijgende lijn in het aantal mensen dat door psychische klachten, zoals stress en burn-out, langdurig afwezig is. Waar in 2010 nog 27 procent van de werknemers regelmatig stress ervoer, is dit percentage inmiddels gestegen naar 33 procent. De combinatie van stijgende uitgaven en een grotere groep langdurig zieken maakt een effectieve terugkeer naar werk tot een van de grootste uitdagingen voor de Vlaamse arbeidsmarkt.