Wetenschappers waarschuwen dat de huidige El Niño-fase een van de meest destructieve ooit voor het Amazonewoud zou kunnen worden. De extreme weersomstandigheden verhogen het risico op grootschalige bosbranden in een regio die volgens experts al gevaarlijk dicht bij een ecologisch kantelpunt staat.
Een uitzonderlijk krachtig weerspatroon in de Grote Oceaan, aangeduid als een 'super' El Niño, zetel voor een verwoestende droogte in het Amazonebekken. Volgens berichtgeving van newscientist.com zou deze gebeurtenis de meest intense in de moderne geschiedenis kunnen worden. De temperaturen van het zeewater in de tropische Pacific liggen momenteel aanzienlijk boven de normale waarden en stijgen nog steeds.
Gevaarlijke afwijkingen in neerslag
Adam Scaife van het Britse Met Office legt uit dat zeer sterke El Niño-events de hitte vaak concentreren nabij de kust van Zuid-Amerika. Dit leidt tot intensere lokale effecten, waaronder extreme droogte en hogere luchttemperaturen in het Amazonegebied. De meest recente prognoses van het Met Office wijzen op een "terribly dangerous" afwijking in de neerslag die zich tegen januari zal ontwikkelen.
Deze weersomstandigheden zijn zorgwekkend omdat het Amazonewoud een cruciale rol speelt als wereldwijde koolstofput en biodiversiteitshotspot. Een extreme droogte kan echter leiden tot massale sterfte van vegetatie en wildlife. Ter illustratie wordt gewezen op de El Niño van 2015-2016, waarbij enorme bosbranden ongeveer 2,5 miljard bomen en planten vernietigden.
Hoge waarschijnlijkheid van een 'zeer sterk' event
De Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) schat de kans in dat dit fenomeen tegen het einde van het jaar uitgroeit tot een "zeer sterk" event op 80 tot 90 procent. Volgens een analyse van brusselsmorning.com is de timing bijzonder kritiek voor Noord-Brazilië, aangezien El Niño de neerslag in Noord-Zuid-Amerika doorgaans onderdrukt, terwijl droge condities in de regio vaak aanhouden tot laat in het jaar.
Sommige weersvoorspellers gaan zelfs verder en stellen dat deze El Niño op weg is om de sterkste van de afgelopen 150 jaar te worden, zoals vermeld door nature.com. De impact is niet overal gelijk; met name het oosten en zuiden van het Amazonebekken, waaronder de staten Pará, Mato Grosso en Rondônia, worden het hardst getroffen.
Een ecosysteem op de rand van instorting
De huidige crisis volgt op een reeks eerdere schokken. De El Niño die begon in juni 2023 en eindigde in juni 2024, zorgde al voor historisch lage rivierstanden en zware droogte. Volgens de otca.org is de evolutie van El Niño in 2026 een van de belangrijkste klimaatrisico's voor Latijns-Amerika, met directe gevolgen voor rivierbevolkingen en de verspreiding van bosbranden.
Er bestaat een groeiende vrees onder wetenschappers dat herhaaldelijke extreme droogtes het regenwoud richting een onomkeerbaar kantelpunt duwen. In een verslag van elninoguide.com wordt uitgelegd dat het woud normaal gesproken zijn eigen regen produceert via transpiratie. El Niño verstoort deze cyclus door wolkvorming te onderdrukken. Wanneer de bodem uitdroogt, sluiten bomen hun huidmondjes om water te besparen, wat de transpiratie verder vermindert en zo een vicieuze cirkel van droogte creëert.
In combinatie met menselijke factoren zoals ontbossing en fragmentatie van het bos, maakt dit het gebied extreem vatbaar voor vuur. De angst is dat de combinatie van een globale El Niño en een lokale 'Coastal El Niño' kan leiden tot brandseizoenen die vergelijkbaar zijn met de catastrofes van 2019 en 2024.