De Sloan Digital Sky Survey (SDSS) heeft de twintigste data-release (DR 20) officieel openbaar gemaakt. Deze nieuwe verzameling gegevens biedt een gedetailleerd overzicht van sterren, verre sterrenstelsels en het interstellaire medium, wat wetenschappers in staat stelt om de fysieke processen in het universum nauwkeuriger te analyseren.
Uitbreiding van de waarnemingen
De DR 20 vormt de derde release binnen de huidige vijfde fase van het project, bekend als SDSS-V. Volgens berichtgeving van universetoday.com markeert deze stap een aanzienlijke groei ten opzichte van de oorspronkelijke opzet van het project. Waar de SDSS bij de start in het jaar 2000 nog een optische en spectrale survey was die zich beperkte tot het noordelijk halfrond via de 2,5-meter Sloan Foundation Telescope, is het inmiddels uitgegroeid tot een internationaal samenwerkingsverband.
Het project maakt tegenwoordig gebruik van diverse observatoria om zowel optische als infrarode waarnemingen te doen in beide hemisferen. In de nieuwste release zijn diverse catalogi opgenomen met gegevens over zwarte gaten, sterren en interstellaire gassen. Een opvallende vernieuwing in DR 20 is de toevoeging van de eerste optische spectra afkomstig uit het zuidelijk halfrond, samen met een gedeeltelijke panoptische spectroscopische kaart die onderdeel is van de lopende SDSS-V activiteiten.
Toegankelijkheid en wetenschappelijke data
De dataset bevat nieuwe spectroscopische informatie van de Baryon Oscillation Spectroscopic Survey (BOSS), verzameld tot en met 2 februari 2025. Deze gegevens zijn samengevoegd met de resultaten uit alle voorgaande fasen van de survey. De bijbehorende academische preprint van deze bevindingen werd op 30 juli gepubliceerd in de Astrophysical Journal Supplement Series.
Er is bij deze release sterk ingezet op brede toegankelijkheid. Dr. Anne-Marie Weijmans, onderzoeker aan de University of St Andrews en coördinator van de dataproducten, gaf in een persbericht aan dat de informatie bedoeld is voor een diverse groep gebruikers. Dit varieert van professionele astronomen en studenten tot docenten en mensen die geïnteresseerd zijn in astronomie. Om deze toegang te ondersteunen, biedt de organisatie via sdss.org diverse platforms, tutorials en concrete voorbeelden aan.
Evolutie van het project
Om de omvang van de huidige release te duiden, is de historische ontwikkeling van de survey relevant. Zo beschrijft de organisatie via sloan.org dat de eerste twee fasen (SDSS-I en II), die liepen tussen 2000 en 2008, meer dan een kwart van de hemel in kaart brachten. Dit resulteerde in 3D-kaarten van ruim 930.000 sterrenstelsels en 120.000 quasars.
In latere fasen werd de reikwijdte verder uitgebreid. Zo bevatte Data Release 9, zoals vermeld op sdss3.org, de eerste spectroscopische resultaten van BOSS met meer dan 800.000 spectra. Tijdens de vierde fase werden vervolgens programma's zoals eBOSS en MaNGA geïmplementeerd.
De huidige SDSS-V fase is opgebouwd uit drie specifieke 'mapper'-programma's. De Milky Way Mapper richt zich op optische en nabij-infrarood spectra van ruim 4 miljoen sterren in de Melkweg en de Lokale Groep. De Local Volume Mapper voert een optische survey uit naar de Magelhaanse wolken en andere nabijgelegen stelsels, terwijl de Black Hole Mapper zich concentreert op optische spectra van meer dan 300.000 quasars. Door de integratie van deze mappers met historische data biedt DR 20 een ongekende hoeveelheid informatie over de kosmische structuur.