Het Great Barrier Reef staat voor een kritieke uitdaging door de impact van een uitzonderlijk sterke El Niño in de Pacifische Oceaan. Onderzoekers waarschuwen dat dit natuurverschijnsel kan leiden tot een fundamentele ecologische verschuiving, waarbij grote delen van het Werelderfgoed hun karakter verliezen en worden overgenomen door zeewier. Volgens een analyse van newscientist.com dreigt het rif een fundamentele transitie te ondergaan.
De problematiek begint bij de opwarming van het zeewater in het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan, een kenmerk van El Niño. Deze opwarming gaat gepaard met een verstoring van de moessongeulen. Normaal gesproken zorgen deze lagedrukgebieden voor bewolking en neerslag, wat een verkoelend effect heeft op de wateren rondom het rif. Wanneer dit mechanisme wegvalt, stijgen de temperaturen tot boven de tolerantiegrens van de koralen.
Dit proces leidt tot koraalbleking, waarbij de koralen de symbiotische algen uitstoten die hen van kleur en voedingsstoffen voorzien. Als de temperatuur niet snel genoeg daalt, sterven de koraalpoliepen door uithongering. De geschiedenis laat zien dat de meest destructieve bleekgolven vaak samenvallen met El Niño-periodes, waaronder de massale sterfte die in 2024 werd waargenomen, zoals beschreven door .
Wat de huidige situatie echter gevaarlijker maakt dan eerdere cycli, is de stijgende basistemperatuur van de wereldzeeën. David Schoeman van de University of the Sunshine Coast legt uit dat de algemene opwarming zo significant is, dat bleking nu zelfs optreedt tijdens neutrale fasen of La Niña-jaren. Voorheen boden deze periodes juist een noodzakelijke afkoeling. In de afgelopen tien jaar zijn er al zes bleekincidenten vastgesteld, wat wijst op een constante stressfactor voor het ecosysteem, aldus .
De combinatie van globale klimaatverandering en extreme fenomenen zoals de huidige record-El Niño plaatst het rif in een scenario van voortdurende stress, zoals gerapporteerd door .