Een parasol mag dan wel beschermen tegen de schadelijke uv-straling van de zon, voor echte verkoeling hoef je er niet onder te gaan zitten. Uit nieuw onderzoek blijkt dat het temperatuurverschil met een plek in de volle zon verwaarloosbaar klein is. De oorzaak ligt in een onverwacht fysisch fenomeen: het doek van de parasol werkt als een radiator die warmte naar beneden straalt.
De ontdekking begon met een toevallige waarneming tijdens een bezoek aan een biergarten. Onderzoeker Georg Wohlfahrt van de Universiteit van Innsbruck zat met zijn collega's onder een parasol toen een van hen een infraroodcamera op het doek richtte. "Het was verschrikkelijk heet, en er was een man met een smartphone met infraroodcamera. Hij richtte hem omhoog en we zagen: de parasol is 70°C", vertelt Wohlfahrt in newscientist.com.
Infraroodstraling tenietgedaan
De verklaring voor het gebrek aan verkoeling is terug te voeren op de basisprincipes van de stralingsfysica. Het strak gespannen doek blokkeert weliswaar de kortgolvige zonnestraling, maar warmt daarbij zelf sterk op. Die opgehoopte hitte wordt vervolgens als langgolvige infraroodstraling naar de onderkant van het doek uitgestraald, recht op de personen eronder. Volgens dezelfde werkt deze neerwaartse warmtestraling het verkoelende effect van de schaduw grotendeels tegen.
Om het netto-effect precies te kwantificeren, ontwikkelden Wohlfahrt en zijn collega Albin Hammerle een wiskundig model. Dat model berekent hoeveel kortgolvige straling de parasol tegenhoudt, maar ook hoeveel langgolvige straling het verhitte doek naar beneden uitzendt. Daarnaast houdt de simulatie rekening met de warmte die bijvoorbeeld heet zand afgeeft, zowel in de zon als in de schaduw. De uitkomst is opvallend eenduidig: het verschil in effectieve temperatuur tussen zitten in de volle zon en zitten onder een parasol bedraagt slechts ongeveer 1°C.
Bomen versus doeken
De bevindingen hebben volgens de onderzoekers directe praktische implicaties voor steden die maatregelen nemen tegen extreme hitte. Uit het onderzoek, zoals beschreven in , blijkt dat standaard stoffen doeken aanzienlijk minder effectief zijn dan bomen. Waar een parasol enkel schaduw werpt, voegen bomen een cruciaal verkoelend mechanisme toe: verdamping via hun bladeren.
Wohlfahrt suggereert dat het verkoelende effect van stoffen parasols aanzienlijk verbeterd zou kunnen worden door het doek nat te maken of door materialen te gebruiken die minder infraroodstraling uitzenden. Voor wie deze zomer verkoeling zoekt, is het devies dan ook helder: een boom of een natte doek boven het hoofd biedt meer soelaas dan een standaard droge parasol. De bescherming tegen zonnebrand blijft uiteraard onverminderd belangrijk, maar voor een aangename temperatuur is meer nodig dan alleen schaduw.