Een recent wetenschappelijk onderzoek heeft onderzocht in hoeverre mensen die verschillende talen spreken concepten op een gelijkaardige manier organiseren. De resultaten suggereren dat de mate van overeenkomst sterk afhangt van het type betekenis en de geografische en linguïstische afstand tussen talen.
De vraag of taal de manier beïnvloedt waarop we de wereld waarnemen en categoriseren, staat centraal in de discussie over linguïstische relativiteit en de Sapir-Whorf-hypothese. In een studie getiteld "Where meanings converge and diverge: Revisiting linguistic relativity across 81 languages" hebben onderzoekers Weiran Wang, Wenjuan Qin en Haitao Liu geprobeerd deze dynamiek te kwantificeren door de relaties tussen basisconcepten in een breed scala aan talen te analyseren.
Methodologie en reikwijdte
Voor het onderzoek is een dataset van 196 basisconcepten gebruikt, die over 81 verschillende talen zijn vergeleken. Om de conceptuele structuur die in taal wordt uitgedrukt te kunnen meten, maakten de onderzoekers gebruik van word embeddings afkomstig van twee verschillende meertalige modellen. Volgens de publicatie op arxiv.org stelt deze methode hen in staat om te bepalen of gedeelde basisbetekenissen ook leiden tot gedeelde relaties tussen die concepten.
Het onderzoek richt zich specifiek op het onderscheid tussen universele patronen en relatieve verschillen. De centrale stelling is dat het feit dat twee talen hetzelfde basisconcept kennen, niet automatisch betekent dat de onderlinge relatie tussen dat concept en andere concepten in beide talen identiek is.
Belangrijkste bevindingen
De resultaten van de analyse tonen een duidelijk contrast tussen verschillende domeinen van betekenis. De onderzoekers stelden vast dat de correspondentie tussen talen aanzienlijk groter was voor socioculturalen betekenissen dan voor betekenissen die betrekking hebben op de natuur en beweging. Dit patroon bleek consistent over de gebruikte modellen en classificaties heen.
Daarnaast brachten de auteurs een sterke correlatie aan tussen taalrelaties en geografie. Binnen het socioculturele domein namen de relationele verschillen toe naarmate de geografische scheiding tussen de sprekers van de talen groter werd. Bovendien bleek dat talen die linguïstisch minder nauw verwant zijn, in alle onderzochte domeinen sterker van elkaar verschilden.
In de samenvatting van DeepPaper wordt benadrukt dat de studie de conceptuele structuur over 81 talen heeft gekwantificeerd, waarbij de hogere consistentie van socioculturele betekenissen een kernpunt vormt van de bijdrage aan de wetenschap.
Wetenschappelijke implicaties
De bevindingen suggereren dat universaliteit en relativiteit nauw met elkaar verweven zijn binnen conceptuele domeinen. De onderzoekers concluderen dat gedeelde cognitieve middelen interageren met zowel de specifieke taal als de lokale ervaringen van de sprekers.
Deze interactie voorspelt dat menselijke semantische oordelen over socioculturele zaken een grotere cross-linguïstische overeenkomst zullen vertonen dan oordelen over natuurlijke fenomenen of beweging. Het onderzoek, dat op 22 oktober 2026 werd ingediend bij , biedt daarmee nieuwe inzichten in hoe taal en cultuur samenwerken bij het vormgeven van ons mentale lexicon.
Hoewel platforms zoals academia.edu ook toegang bieden tot academische discussies, blijft de primaire data en de gedetailleerde analyse van dit specifieke project gebaseerd op de computationele taalkunde en de resultaten van de meertalige modellen zoals beschreven in de oorspronkelijke indiening op . De studie draagt bij aan een dieper begrip van de balans tussen universele menselijke cognitie en de diversiteit van talige expressie.