Universiteiten omarmen kunstmatige intelligentie (AI) als oplossing voor hun bureaucratische hoofdpijn. Maar volgens critici werkt dat averechts: wie een gebrekkig systeem automatisert, maakt de fouten alleen maar sneller en groter.
De kern van het probleem? AI wordt vaak ingezet om processen te versnellen zonder eerst te checken of die processen überhaupt logisch of nodig zijn. Is een administratieve procedure al onlogisch of inefficiënt, dan verdwijnt dat probleem niet door automatisering. Integendeel: de fouten worden nu sneller en op grotere schaal gereproduceerd.
In een opiniestuk op livescience.com stelt Akhil Bhardwaj dat de belofte van AI — minder administratieve lasten — in veel gevallen een illusie is. Universiteiten automatiseren volgens hem vooral hun eigen "absurditeiten": technologie bestrijdt zo de symptomen, terwijl de onderliggende oorzaken van de administratieve chaos ongemoeid blijven.
Zorgwekkend, zeker voor instellingen die al kampen met hoge werkdruk en krappe budgetten. In plaats van verlichting kan AI de druk op personeel én studenten juist vergroten. Dergelijke systemen verzwaren de lasten voor universiteiten die al moeite hebben om te overleven.
Er is nog een groot risico: ondoorzichtige besluitvorming. Nemen algoritmes administratieve beslissingen op basis van verouderde of foutieve regels, dan wordt het voor medewerkers steeds moeilijker om in te grijpen. De output van een AI-systeem geldt bovendien vaak als objectief of efficiënt. Structurele fouten blijven daardoor langer onopgemerkt — of worden zelfs gelegitimeerd door de technologie.
De les uit deze discussie: eerst de organisatie hervormen, dan pas automatiseren. Een technologische oplossing voor een menselijk of organisatorisch probleem is zelden effectief als de basis niet op orde is. De focus zou volgens de analyse niet moeten liggen op de vraag hóé je een proces automatiseert, maar óf dat proces überhaupt nog relevant of noodzakelijk is.
Dat AI een enorme potentie heeft voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs, staat buiten kijf. Maar voor het beheer van instellingen blijft de toepassing een zorgpunt. Technologie is geen vervanging voor adequaat management en een heldere organisatievisie. Zonder kritische herziening van de interne logica dreigen universiteiten vast te lopen in een digitaal labyrint van eigen makelij.