Koolstofkredieten die bedrijven kopen om hun CO2-uitstoot te compenseren, hebben daadwerkelijk bijgedragen aan het verminderen van ontbossing. Maar het effect is veel kleiner dan ontwikkelaars van deze programma's beweren, blijkt uit nieuw wetenschappelijk onderzoek. Volgens newscientist.com verkochten vroege projecten gemiddeld kredieten voor bijna elf keer meer bos dan ze daadwerkelijk redden.
Het concept van koolstofkredieten ontstond in 1986, toen een energiebedrijf bomen liet planten in Guatemala om de uitstoot van een kolencentrale in Connecticut te compenseren. Sindsdien zijn vrijwillige koolstofmarkten uitgegroeid tot een miljardenbusiness, waarbij bedrijven kredieten kopen die gekoppeld zijn aan bosbescherming en andere klimaatmaatregelen.
Tropische bossen cruciaal voor klimaat
Tropische bossen spelen een cruciale rol in de strijd tegen klimaatverandering. Ze hebben historisch gezien ongeveer de helft van alle fossiele brandstofemissies van de mensheid geabsorbeerd en houden de opwarming van de aarde ongeveer 1°C tegen. Maar deze bossen bevinden zich voornamelijk in armere landen waar bomen massaal worden gekapt voor landbouw, veeteelt en palmolieplantages.
"Bossen worden ernstig bedreigd en hebben financiële mechanismen nodig die ervoor kunnen betalen," zegt onderzoeksleider Tom Swinfield van de Universiteit van Cambridge in newscientist.com. "Koolstoffinanciering is een van de beste opties uit een slecht aanbod voor het beschermen van bossen."
Hoewel de ontbossing in tropische gebieden in 2025 vertraagde, werd nog steeds meer dan 40.000 vierkante kilometer bos gekapt of verbrand. Om het mondiale doel van nul ontbossing in 2030 te halen, is volgens schattingen jaarlijks 216 miljard dollar extra financiering nodig.
Fundamentele zwakte in berekeningen
Het kernprobleem ligt in de manier waarop wordt berekend hoeveel ontbossing een project voorkomt. Projectontwikkelaars stellen een "baseline" vast: een schatting van hoeveel bos er zonder het project gekapt zou worden. Op basis daarvan verkopen ze kredieten. Maar earth.com toont aan dat deze baselines vaak te hoog worden ingeschat, waardoor projecten betaald krijgen voor bosvermindering die toch al niet zou hebben plaatsgevonden.
Deze zwakte geldt niet alleen voor individuele projecten, maar ook voor grootschalige programma's op overheidsniveau. earth.com, waarbij hele regio's of landen betrokken zijn, kunnen volgens Yale-onderzoekers inkomsten genereren uit koolstofkredieten zonder daadwerkelijk extra bosbescherming te bieden, simpelweg door de manier waarop het startpunt wordt berekend.
Luchtvaartindustrie als grote afnemer
De luchtvaartindustrie behoort tot de grootste kopers van boskredieten. Vliegtuigmaatschappijen produceren meer broeikasgassen dan veel grote landen en bieden passagiers steeds vaker de mogelijkheid om de CO2-uitstoot van hun vlucht te compenseren door te investeren in bosbehoud. Maar bu.edu wijst uit dat veel van deze compensatieprogramma's mogelijk weinig klimaatvoordeel opleveren.
De onderzoekers concluderen dat er betere controles nodig zijn om te garanderen dat deze programma's daadwerkelijk klimaatvoordelen opleveren. In hun studie, gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Earth's Future, bevelen ze aan de standaarden die deze programma's certificeren te versterken.
Kritiek op geloofwaardigheid
De geloofwaardigheid van koolstofkredieten staat al langer ter discussie. Onderzoeksjournalisten van ProPublica waarschuwden al in 2019 dat compensatieprogramma's voor bosbehoud mogelijk "slechter zijn dan niets". Hun onderzoek in de Braziliaanse deelstaat Acre toonde aan dat de beloofde klimaatvoordelen vaak niet worden waargemaakt.
Critici stellen dat bedrijven deze kredieten gebruiken om hun imago op te poetsen zonder daadwerkelijk hun fossiele brandstofgebruik te verminderen. Voor industrielanden en sectoren zoals de luchtvaart kunnen compensaties een goedkoop alternatief zijn voor het daadwerkelijk reduceren van uitstoot.
Toch onmisbaar instrument
Ondanks alle tekortkomingen blijven veel experts benadrukken dat koolstofkredieten een belangrijk instrument zijn. Boskredieten kunnen, mits goed uitgevoerd, financiële prikkels creëren om waardevol bos te behouden in plaats van te kappen. De uitdaging ligt in het verbeteren van de methodologie en het aanscherpen van controles.
yaleclimateconnections.org benadrukt dat hervormingen nodig zijn om deze programma's betrouwbaar te maken. Dat betekent strengere eisen aan het vaststellen van baselines, onafhankelijke verificatie en transparantie over de werkelijke impact van projecten. Alleen dan kunnen koolstofkredieten hun potentieel waarmaken als instrument in de strijd tegen klimaatverandering en ontbossing.