De atmosfeer van een verre exoplaneet is niet perfect rond — en dat is direct waargenomen. De James Webb Space Telescope (JWST) ontdekte een opvallende uitstulping aan één zijde van de gasreus WASP-17b, veroorzaakt door extreme temperatuurverschillen en krachtige winden.
De ontdekking, gepubliceerd in een vakblad, doorbreekt het traditionele beeld van exoplaneten als perfecte sferen. Onderzoekers zagen dat de atmosfeer van WASP-17b aan één kant verder uitstulpt dan aan de andere.
Een extreme 'Hete Jupiter'
De planeet is een 'hete Jupiter': een gasreus die heel dicht bij zijn moederster draait. Die nabijheid heeft extreme gevolgen.
Volgens berichtgeving van universetoday.com is de planeet uitzonderlijk opgeblazen. Daardoor is de dichtheid zeer laag — vergelijkbaar met piepschuim, aldus de bron.
Eeuwige dag, eeuwige nacht
De planeet is 'getijdenvergrendeld': één zijde kijkt permanent naar de ster (eeuwige dag), de andere zijde blijft voortdurend in duisternis (eeuwige nacht). Dat enorme temperatuurverschil drijft krachtige winden aan die warmte van de dagzijde naar de nachtzijde transporteren.
De atmosfeer is het heetst aan de 'avondzijde' — de overgang van dag naar nacht. Volgens webofgeeks.com is er een groot temperatuurverschil tussen de ochtend- en avondrand van de planeet. Door die hitte zet het gas aan de avondzijde verder uit — en precies dat veroorzaakt de 'bobbel' in het silhouet van de planeet.
🧠 Even simpel uitgelegd
Stel je een ballon voor die je aan één kant in de zon houdt en aan de andere kant in de schaduw. De warme kant zet uit, de koude kant blijft kleiner — de ballon wordt scheef. Zoiets gebeurt hier ook: WASP-17b draait altijd met dezelfde kant naar zijn ster, dus één kant is gloeiend heet en de andere ijskoud (voor ruimtebegrippen). De hete kant van de atmosfeer 'puilt' uit, en de James Webb-telescoop zag dat met eigen ogen.
Nieuwe meetmethode
Om de vervorming vast te stellen, gebruikten de wetenschappers een nieuwe techniek. Waar traditionele transmissiespectroscopie de atmosfeer als één gemiddelde behandelt, maakt deze methode gebruik van software. Daarmee modelleren onderzoekers het silhouet van de planeet als een aanpasbare lus in plaats van een statische cirkel.
Zoals beschreven door sciencedaily.com, kon het team zo de dikte van de atmosfeer onder verschillende hoeken analyseren terwijl de planeet voor zijn ster langs trok. De JWST bood de resolutie om die subtiele verschillen aan de randen waar te nemen. De variatie in de omtrek bleek klein.
Meer dan één vreemde planeet
Voor de onderzoekers gaat het om meer dan één rare planeet. In een verklaring via earth.com noemen de onderzoekers het een 'proof of concept': exoplaneten zijn daadwerkelijk driedimensionale objecten met dynamische weersystemen, niet slechts theoretische modellen.
De resultaten bevestigen eerdere computermodellen over hoe extreme winden en hitte de vorm van een atmosfeer beïnvloeden. Volgens dailygalaxy.com opent deze doorbraak de deur naar een nieuw soort onderzoek: astronomen kunnen nu verder kijken dan de chemische samenstelling van een planeet en daadwerkelijk het weer en de luchtcirculatie bestuderen op werelden buiten ons zonnestelsel.