In IJsland staat de bevolking voor een cruciale keuze over de toekomst van de relatie met de Europese Unie. De regering heeft besloten een referendum te organiseren waarbij burgers moeten stemmen over het herstarten van de gesprekken voor een officieel EU-lidmaatschap. Volgens berichtgeving van vrtnws.be beschouwt premier Kristrún Frostadóttir deze stemming als een 'nu of nooit'-moment. Mocht de meerderheid van de IJslanders tegen de hervatting van de gesprekken stemmen, dan ziet de regering geen reden meer om het EU-dossier in de toekomst nogmaals te openen.
Hoewel IJsland reeds nauw verweven is met Europa — het land maakt deel uit van de NAVO, de Europese Economische Ruimte en de Schengenzone — is de stap naar een volledig lidmaatschap al jaren een punt van discussie. De huidige drang naar meer garanties binnen een snel veranderende wereldcontext, waaronder zorgen over Groenland en de invloed van Trump, heeft ertoe geleid dat de regering de toetreding opnieuw op de agenda heeft gezet.
De geschiedenis van de IJslandse ambities richting Brussel is grillig. In 2009 startte de regering het toetredingsproces, grotendeels gedreven door de nasleep van de financiële crisis van 2008. In die periode werd de stabiliteit van de Europese Unie gezien als een middel om de economie te herstellen en om te gaan met de kapitaalbeperkingen van het Internationaal Monetair Fonds. De vroege gesprekken verliepen relatief succesvol: binnen drie jaar werden elf dossiers afgesloten en waren er 27 andere onderwerpen in behandeling.
Deze koers werd echter gewijzigd na de parlementsverkiezingen van 2013, toen een centrumrechtse coalitie aan de macht kwam. Onder invloed van toenemend euroscepticisme en de onrust binnen de eurozone verloren de gesprekken hun prioriteit. De regering staakte de onderhandelingen en vroeg in 2015 zelfs om de status van 'kandidaat-lidstaat' in te trekken.
In het huidige debat staan economische belangen tegenover nationale autonomie. Voorstanders van toetreding wijzen vooral op de economische voordelen en de mogelijkheid om de euro in te voeren. Tegenstanders uiten echter grote zorgen over het verlies van controle over strategische sectoren, in het bijzonder de walvisjacht en de visserij, die essentieel zijn voor de IJslandse identiteit en economie.
De uitkomst van het referendum zal bepalen of IJsland definitief afstand neemt van een EU-lidmaatschap of dat het land de weg terugvindt naar de onderhandelingstafel in Brussel.