De populariteit van volkstuintjes in de Belgische steden neemt toe, wat leidt tot aanzienlijke wachtlijsten voor geïnteresseerden. Terwijl de vraag in Brussel sinds de coronapandemie een piek kende, zien ook Antwerpse districten zoals Berchem, Deurne en Merksem een grote groep mensen die wacht op een eigen stukje groen. Hoewel de behoefte aan zelfvoorziening en ontspanning groeit, kampen de beheerders met strikte regels en de constante dreiging van stedelijke herstructurering.
Wachtlijsten in Brussel en de impact van de pandemie
In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is de belangstelling voor de volkstuinparken van Leefmilieu Brussel zeer groot. Een kenmerkend aspect van deze populariteit is de enorme toename in het aantal aanvragen tijdens de recente crisisjaren. Volgens bruzz.be steeg het aantal mensen op de wachtlijst tijdens de coronacrisis van ongeveer 300 naar meer dan 1.400 personen.
Hoewel de vraag in de loop van de tijd weer enigszins is gestabiliseerd, blijft de druk op de beschikbare percelen hoog. In december 2025 telde de wachtlijst nog steeds 1.085 aanvragers. Voor veel Brusselaars, zoals de bewoner Dieter Deryckere die een perceel aan de Zavelenberg in Sint-Agatha-Berchem bewerkt, biedt de tuin een essentiële ontsnapping aan het stedelijke leven. Deryckere, die sinds anderhalf jaar een tuin heeft, gebruikt het perceel om oer-Vlaamse groenten zoals snijbiet, aardappelen en wortels te telen. Hij merkt op dat de locatie ideaal is omdat hij er op slechts drie minuten fietsen van zijn huis kan zijn, wat het bewerken van de tuin haalbaar maakt.
Tegenover de rust van het tuinieren staat echter ook een strikt toezicht vanuit de beheerder. Er zijn meldingen dat de communicatie vanuit de instanties soms als streng wordt ervaren, waarbij vergeleek met de aanpak van een strenge leerkracht.
De situatie in de Antwerpse districten
Niet alleen in Brussel, maar ook in de regio Antwerpen is de schaarste aan volkstuintjes duidelijk voelbaar. In verschillende districten strijden honderden gezinnen om een plekje in de groene parken. In Berchem is de druk op de beschikbare ruimte zeer groot; vrt.be, staan er ongeveer 250 mensen op de wachtlijst voor slechts 275 beschikbare tuintjes.
Ook in de omliggende districten is de situatie precair. In Deurne is de wachtlijst eveneens aanzienlijk, waarbij tussen de 150 en 200 mensen wachten op een perceel dat vrijkomt. In het district Merksem is een vergelijkbare trend zichtbaar. Paul Arnouts meldt dat er voor de 450 beschikbare tuintjes zo'n 80 mensen op de wachtlijst staan, waarbij hij opmerkt dat de instroom van jonge mensen de laatste tijd is toegenomen. Sommige aanvragers moeten al sinds begin 2019 geduld oefenen voordat zij een tuin kunnen bemachtigen.
De maatschappelijke en ecologische waarde
Volkstuintjes vervullen een bredere functie dan enkel het telen van voedsel. Ze worden vaak beschouwd als "groene longen" voor de stad, wat een belangrijke rol speelt in de biodiversiteit en de leefbaarheid van stedelijke gebieden. Volgens informatie van InfoNu fungeren deze tuinen als plekken waar mensen in de natuur kunnen verblijven en geestelijke kracht kunnen putten. In België zijn er in Vlaanderen en Brussel ruim 4.600 volkstuintjes verdeeld over meer dan honderd parken.
De aard van deze tuinen varieert van moestuinen tot kruiden- en siertuinen, waarbij de aanwezigheid van kassen of schuurtjes afhankelijk is van de lokale regels. Naast de persoonlijke ontspanning en de voedselproductie, dragen de tuinen bij aan de klimaatadaptatie van de stad.
Bedreiging door verstedelijking
Ondanks de groeiende populariteit en de ecologische voordelen, staan volkstuinparken onder druk. De grond waarop deze tuinen zich bevinden, ligt vaak aan de rand van stedelijke gebieden en is zeer waardevol voor vastgoedontwikkeling. Zoals beschreven door InfoNu, worden deze parken voortdurend bedreigd door stedelijke herstructurering, waarbij de grond liever wordt ingezet voor woningbouw of bedrijventerreinen. De verdediging van de bestemming van deze tuinen blijft daarom een kernpunt voor de actieve volkstuinverenigingen die de waarde van deze groene zones voor de samenleving proberen te benadrukken.