De wereldwijde vraag naar matcha, de fijngeperste groene thee uit Japan, is de afgelopen jaren explosief gestegen. De drank is inmiddels een vast onderdeel geworden van diverse consumentenproducten, van gebak tot koffievariaties. Echter, achter deze commerciële groei schuilt een groeiende zorg: de traditionele teelt staat onder zware druk door de gevolgen van klimaatverandering.
Het productieproces van matcha is uiterst gevoelig voor weersomstandigheden. De thee wordt gemaakt van tencha, bladeren die in de schaduw groeien. De cruciale groeifase vindt plaats tijdens het Japanse voorjaar, idealiter tussen maart en mei. Voor een optimale kwaliteit zijn overdag temperaturen tussen de 20 en 25 graden Celsius nodig, afgewisseld met koele nachten. Deze specifieke cyclus is essentieel voor de aanmaak van aminozuren die de kenmerkende, hartige 'umami'-smaak geven.
In de prestigieuze Kyoto-Uji regio is de temperatuur tijdens het voorjaar over een periode van een eeuw met circa 0,6 tot 1 graad Celsius gestegen. Deze schijnbare kleine verschuiving heeft grote gevolgen voor de chemie van de plant. Wanneer de temperaturen te hoog oplopen, reageert de plant door meer catechinen te produceren. Hoewel deze stoffen de plant helpen te overleven, zorgen ze voor een bittere smaak die de kwaliteit van de thee voor de consument verslechtert, zoals beschreven in een artikel van newscientist.com.
Het aanpassen van de teelt aan deze nieuwe realiteit is via traditionele weg een moeizaam proces. Kwekers maken gebruik van kruisbestuiving tussen planten met gewenste eigenschappen, zoals een hoge opbrengst of een zekere tolerantie voor warmte. Omdat deze kenmerken echter door een complex netwerk van genen worden bepaald, is de kans op een succesvolle combinatie in een zaailing klein. Bovendien duurt het vaak tot wel vijftien jaar voordat een plant volgroeid is en de kweker definitief kan vaststellen of de gewenste eigenschappen aanwezig zijn. Volgens is deze tijdlijn simpelweg te traag om de snelheid van de klimaatverandering bij te houden.
Om deze vertraging te doorbreken, wordt er nu ingezet op genomische selectie. Door gebruik te maken van genetische markers kunnen wetenschappers al in een vroeg stadium bepalen welke zaailingen de beste aanleg hebben voor hittebestendigheid. Dit betekent dat kwekers niet langer vijftien jaar hoeven te wachten op de volwassenheid van een plant om diens potentieel te beoordelen.
Akiko Ogino, verbonden aan het NARO Institute of Vegetable and Tea Science in Makurazaki, Kagoshima, benadrukt dat de conventionele theerassen niet altijd optimaal functioneren onder de huidige, veranderende omstandigheden. Zoals , biedt de inzet van genomica een wetenschappelijke methode om de teelt toekomstbestendig te maken.
Door de genetische blauwdruk van de planten te analyseren, kan het veredelingsproces drastisch worden versneld. Dit stelt de Japanse matcha-industrie in staat om sneller te reageren op ecologische verschuivingen. Hiermee wordt getracht de kwaliteit en de unieke smaak van een van Japans meest prestigieuze exportproducten te beschermen tegen de stijgende thermometer, een ontwikkeling die volgens essentieel is voor het voortbestaan van de sector.