In ons eigen zonnestelsel volgen de planeten een voorspelbaar en ordelijk patroon waarbij ze in dezelfde richting als de zon roteren. Echter, een recente wetenschappelijke ontdekking bewijst dat deze harmonie in het universum geen algemene regel is. Een team van onderzoekers, onder leiding van Yann Carteret van de Universiteit van Genève, heeft een exoplaneet geïdentificeerd die volledig in tegengestelde richting van zijn moederster beweegt.
De planeet, die de naam GJ 3090 b draagt, wordt door wetenschappers geclassificeerd als een sub-Neptunus. Volgens een artikel van universetoday.com heeft de planeet een massa die 4,5 keer groter is dan die van de aarde, terwijl de diameter ongeveer 2,2 keer zo groot is. Het hemellichaam bevindt zich op een afstand van 73 lichtjaar van ons, gelegen in het sterrenbeeld Phoenix. De planeet draait om een rode dwergster, een type ster dat kouder en zwakker is dan onze zon, en voltooit een volledige omloop in een zeer korte periode van ongeveer 2,9 dagen.
Om vast te stellen dat de planeet inderdaad in een retrograde baan draait, maakten de astronomen gebruik van de 3,6 meter telescoop van het European Southern Observatory in Chili. Hierbij werd gebruikgemaakt van het Rossiter-McLaughlin-effect. Dit effect treedt op tijdens een transit, het moment waarop een planeet voor zijn ster langs trekt. Bij een roterende ster is de zijde die naar de waarnemer toe beweegt verschoven naar het blauwe spectrum (blueshift), terwijl de zijde die zich verwijdert verschoven is naar het rode spectrum (redshift).
In een standaardscenario zou een planeet eerst de blauwe kant van de ster blokkeren, waardoor de ster tijdelijk roder lijkt. Bij GJ 3090 b werd echter het omgekeerde waargenomen. Tijdens vijf verschillende transits kruiste de planeet telkens eerst de rode hemisfeer en daarna pas de blauwe. Zoals beschreven door , vormt dit het bewijs dat de planeet in een retrograde beweging verkeert ten opzichte van de rotatie van de ster.
De hoek van de baan, ook wel de orbitale obliquiteit genoemd, is bij GJ 3090 b berekend op ongeveer 136 graden. Ter referentie: in ons eigen zonnestelsel is deze afwijking slechts circa 7 graden. In de astronomie wordt elke waarde boven de 90 graden beschouwd als een retrograde beweging.
Hoewel er in het verleden al exoplaneten zijn gevonden met een hoge obliquiteit, is GJ 3090 b opvallend omdat de gebruikelijke mechanismen die dergelijke banen veroorzaken bij deze planeet lijken te ontbreken. In een publicatie in Astronomy & Astrophysics, aangehaald door , wordt gesteld dat deze ontdekking belangrijke implicaties heeft voor de theoretische modellen over de vorming en positionering van planeten binnen een stelsel. De ongebruikelijke baan van deze sub-Neptunus heeft belangrijke implicaties voor de theorie over de vorming van planeten.
De vondst benadrukt de diversiteit van planetaire systemen. Waar ons eigen systeem een voorbeeld is van stabiliteit en gelijknamige rotatie, toont de casus van GJ 3090 b een voorbeeld van een extreme baan. Volgens de berichtgeving van biedt deze specifieke planeet een unieke kans om de krachten die planeten uit hun oorspronkelijke baan kunnen duwen beter te begrijpen.