De Euclid-ruimtetelescoop heeft een belangrijke mijlpaal bereikt in het onderzoek naar de oorsprong van het heelal. Door de analyse van de eerste grote dataset, aangeduid als de 'Quick Data Release' (Q1), zijn wetenschappers in staat om kandidaat-protoclusters van sterrenstelsels nader te bestuderen. Deze specifieke structuren waren reeds eerder geïdentificeerd door de Planck-missie, maar worden nu met nieuwe precisie onderzocht.
Het onderzoek richt zich op het lokaliseren van zichtbare en infrarode tegenhangers van deze protoclusters. De focus ligt hierbij op objecten met een intense stervorming tijdens het tijdperk dat astronomen omschrijven als 'cosmic noon'. Dit is de periode in de kosmische geschiedenis waarin de productie van sterren in het universum haar absolute piek bereikte. Volgens een wetenschappelijke publicatie op arxiv.org wordt de Q1-data specifiek ingezet om de eerdere Planck-kandidaten te verifiëren, waardoor objecten die voorheen enkel in het microgolfspectrum zichtbaar waren, nu gedetailleerd in het zichtbare en infrarode spectrum kunnen worden geanalyseerd.
De Euclid-missie is een ambitieus project van de Europese ruimtevaartorganisatie. Het hoofddoel van de telescoop is het in kaart brengen van de samenstelling en de evolutie van het donkere universum. Zoals beschreven door de esa.int, streeft de missie naar het creëren van een grootschalige kaart van de universumstructuur door miljarden sterrenstelsels te observeren tot een afstand van 10 miljard lichtjaar. Dit beslaat een gebied dat groter is dan een derde van de totale hemelkoepel.
Door deze uitgebreide waarnemingen kunnen astronomen analyseren hoe het universum is uitgebreid en hoe complexe structuren zich in de loop der tijd hebben gevormd. Deze data zijn essentieel voor het begrijpen van de werking van de zwaartekracht en de mysterieuze aard van donkere energie en donkere materie. De telescoop werd op 1 juli 2023 gelanceerd met een SpaceX Falcon 9-raket en opereert momenteel vanaf het zon-aarde Lagrangian-punt 2 (L2), op ongeveer 1,5 miljoen kilometer afstand van onze planeet.
Sinds de start van de operaties heeft de telescoop diverse significante resultaten opgeleverd. In maart 2025 meldde de dat er inmiddels 26 miljoen sterrenstelsels waren geteld. Daarnaast zijn er in 2026 belangrijke ontdekkingen gedaan, waaronder de detectie van de oudste quasar in het universum in juli en waarnemingen van het centrum van de Melkweg in juni.
Het project is een grootschalig internationaal initiatief waarbij talloze wetenschappers, waaronder T. Dusserre, H. Dole en F. Sarron, betrokken zijn bij de analyse van de protoclusters. De organisatorische en administratieve kaders van dit project zijn onder meer vastgelegd in het europa.eu van de Europese Unie.
De huidige resultaten vormen een fundamenteel onderdeel van de strategie om een volledige 3D-kaart van het universum te voltooien. Door de gegevens van Euclid te combineren met waarnemingen van andere instrumenten, zoals de Hubble- en Subaru-telescopen, kunnen fenomenen zoals 'dark galaxies' en de zwaartekrachtslenswerking van de ruimtetijd nauwkeuriger worden bestudeerd. De analyse van de Planck-protoclusters markeert hiermee een cruciale stap in het begrijpen van hoe de grootste structuren in het heelal zijn voortgekomen uit vroege concentraties van gas en sterren.