Voor het eerst in de geschiedenis van de sterrenkunde is het gelukt om een directe afbeelding te maken van een protoplanet die omringd wordt door kolkend gas en stof. De ontdekking van de jonge planeet WISPIT 2b markeert een belangrijke stap in het begrijpen van hoe zonnestelsels ontstaan en evolueren. Waar wetenschappers voorheen grotendeels afhankelijk waren van computermodellen om de interactie tussen een vormende planeet en zijn omgeving te begrijpen, is er nu visueel bewijs voor deze processen.
De waarnemingen werden uitgevoerd met het Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) observatorium in Chili. De focus van het onderzoek lag op WISPIT 2b, een object dat zich op ongeveer 430 lichtjaar van de aarde bevindt. Deze protoplanet is naar schatting vijf keer zo zwaar als Jupiter en draait op een afstand van circa 57 astronomische eenheden (AU) rond zijn ster. Volgens universetoday.com werd de ontdekking van WISPIT 2b al in augustus 2025 bekendgemaakt.
In maart 2026 volgde de onthulling van een tweede object: WISPIT 2c. Deze protoplanet bevindt zich dichter bij de moederster, op een afstand van 15 AU, en is met een geschatte massa van 8 tot 12 keer die van Jupiter aanzienlijk massiever dan WISPIT 2b.
Een cruciaal onderdeel van de studie, geleid door dr. Myriam Benisty van het Max Planck Institute for Astronomy, is de manier waarop deze planeten hun omgeving beïnvloeden. De data tonen aan dat beide objecten de omringende schijf van gas en stof actief vormgeven.
Bijzonder opvallend zijn de kolken van gas die rondom WISPIT 2b zijn waargenomen. Theoretische simulaties voorspelden dit gedrag al, maar dit is de eerste keer dat dergelijke structuren daadwerkelijk op een afbeelding zijn vastgelegd. De beelden gebruiken kleurcodering om beweging aan te duiden: gas dat naar de aarde toe beweegt, is blauw; gas dat zich verwijdert, wordt rood weergegeven. Deze visuele data bieden een unieke kans om het proces van accretie — waarbij stof en gas samenklonteren tot planeten — te bestuderen.
Het proces van planeetvorming begint doorgaans met een roterende wolk van gas en stof die afvlakt tot een schijf. Dicht bij de ster ontstaan door deze interacties meestal rotsachtige planeten, terwijl verder weg gasreuzen ontstaan die ijs en stof verzamelen. De directe beelden van WISPIT 2b kunnen de fundamentele visie van astronomen op de evolutie van planetenstelsels ingrijpend veranderen.
🧠 Even simpel uitgelegd
Een protoplanet is een 'babyplaneet': een planeet die nog volop aan het groeien is. Rond jonge sterren draait een enorme, platte schijf van gas en stof — het bouwmateriaal voor planeten. Als zo'n babyplaneet door die schijf beweegt, veegt hij materiaal op en graaft hij als het ware een 'sloot' in de schijf. Tot nu toe konden wetenschappers dat alleen met computers simuleren. Nu hebben telescopen voor het eerst rechtstreeks gefotografeerd hoe zo'n planeet gas aanzuigt en zijn omgeving vormgeeft. De kleuren op de beelden laten de beweging zien: blauw gas beweegt richting de aarde, rood gas beweegt ervandoor.