De relatie tussen Italië en Duitsland is verscherpt door een conflict over de uitvoering van het nieuwe Europese migratiepact. Rome weigert asielzoekers terug te nemen die via Italië de Europese Unie zijn binnengekomen maar in Duitsland asiel hebben aangevraagd.
Het geschil kwam op scherp te staan toen Duitsland probeerde drie migranten — een Afghaanse man, een Iraakse man en een 22-jarige Somalische vrouw — terug te sturen naar Italië. Volgens berichtgeving van headliner.nl stond de eerste terugvlucht gepland voor woensdag. De Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken, Matteo Piantedosi, heeft de opname van deze personen echter geweigerd.
Twist over het nieuwe migratiepact
De kern van het conflict ligt bij de toepassing van het nieuwe EU-migratiepact, dat op 12 juni 2026 in werking trad na zes jaar van onderhandelingen. Dit pact scherpt de bestaande Dublin-regels aan, waarbij het land van eerste binnenkomst verantwoordelijk blijft voor de behandeling van asielaanvragen. Wanneer een migrant doorreist naar een andere lidstaat, kan dat land een verzoek tot terugname indienen.
Minister Piantedosi voert aan dat ten minste één van de drie betreffende migranten al vóór de inwerkingtreding van het nieuwe pact in Duitsland was gearriveerd. Het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken beschouwt zaken van vóór 12 juni als "vervallen". Daarnaast stelt Rome dat het "voorbarig" is om te bevestigen of asielzoekers in andere EU-landen daadwerkelijk via Italiaans grondgebied zijn binnengekomen, zoals gemeld door upday.com.
Juridische discussie en politieke spanningen
Juridische experts betwisten de Italiaanse argumentatie. Salvo Nicolosi, migratierechtkundige aan de Universiteit Utrecht, stelt in dat het exacte moment van aankomst juridisch geen verschil maakt en dat Italië in deze gevallen verantwoordelijk blijft. Nicolosi benadrukt dat dit conflict aantoont dat het migratiepact de onderlinge verdeeldheid en het gebrek aan vertrouwen binnen Europa nog niet heeft opgelost.
De politieke druk in Duitsland is groot. Friedrich Merz heeft het recht van Duitsland benadrukt om asielzoekers terug te sturen naar Italië als zij daar aanvankelijk de EU binnenkwamen, ongeacht hun latere asielaanvraag in Duitsland, aldus .
Historische context en alternatieve voorstellen
Italië en Griekenland voeren steevast aan dat zij als grenslanden een onevenredig grote last dragen bij de opvang van migranten. De cijfers laten zien dat terugnameverzoeken in de praktijk vaak genegeerd worden. Volgens Eurostat-gegevens, verzameld door ISPI, accepteerde Italië sinds 2012 slechts ongeveer 11.000 van de ruim 150.000 Duitse verzoeken tot terugname, zoals beschreven door . De Italiaanse krant La Repubblica meldt zelfs dat sinds eind 2022 slechts vijftien van de circa 35.000 Duitse verzoeken zijn ingewilligd.
Om de impasse te doorbreken, heeft minister Piantedosi een alternatief voorstel gedaan. Hij suggereert dat Duitsland gecompenseerd kan worden door migranten op te nemen die door Duitse hulporganisaties op de Middellandse Zee zijn gered. Nicolosi merkt echter op dat dit juridisch complex is, aangezien Italië verantwoordelijk blijft voor de verplichte screening van deze personen.
Bredere Europese impact
Het conflict beperkt zich mogelijk niet tot Duitsland alleen. Andere Europese landen, waaronder Frankrijk, Oostenrijk, Slovenië en Zwitserland, overwegen inmiddels soortgelijke terugstuurvluchten naar Italië. De Europese Commissie meldde op 15 juli dat acht verschillende landen in totaal twaalf migranten naar Italië wilden terugsturen, maar dat Rome geen enkel verzoek heeft geaccepteerd.
Hoewel Italië met sommige landen, zoals Nederland, afspraken heeft gemaakt over een "nieuwe start" waarbij alleen migranten die na juni arriveerden worden teruggenomen, blijft de interpretatie van dergelijke overeenkomsten tussen Rome en Berlijn verschillen.