De vraag hoe de aarde een bewoonbare plek is geworden voor complex leven, vindt mogelijk een antwoord in de geologie van de planeet. Recent wetenschappelijk onderzoek suggereert dat de opkomst van hoge bergen een fundamentele rol heeft gespeeld bij het creëren van een atmosfeer met voldoende zuurstof. Zonder deze specifieke tektonische processen zou de evolutie van eenvoudige micro-organismen naar complexere levensvormen mogelijk nooit hebben plaatsgevonden.
In een studie die is gepubliceerd in het vakblad Science Advances en getiteld "Raising mountains for a habitable Earth", leggen onderzoekers uit hoe episodische groeispurtjes van gebergten direct verbonden zijn met belangrijke zuurstofgebeurtenissen in de geschiedenis van de aarde. De theorie, geleid door Dr. Matthijs Smit van de University of British Columbia, richt zich op het proces van chemische verwering.
Het mechanisme werkt als volgt: wanneer tektonische platen tegen elkaar botsen, worden enorme hoeveelheden gesteente omhoog gestuwd boven de zeespiegel. Dit gesteente wordt vervolgens blootgesteld aan weersinvloeden. Volgens universetoday.com zorgt deze toename van het blootgestelde oppervlak ervoor dat er meer essentiële voedingsstoffen en chemicaliën vrijkomen. Deze stoffen worden via rivieren naar de oceanen getransporteerd, waar ze de biologische productie stimuleren, wat op zijn beurt de chemische samenstelling van zowel het water als de lucht beïnvloedt.
De wetenschappers stellen dat de vorming van deze gebergtegordels, ook wel orogenen genoemd, de basis legde voor de hogere zuurstofconcentraties in de atmosfeer. Het onderzoek identificeert perioden van versnelde berggroei die voorafgingen aan grote stijgingen van het zuurstofgehalte. Dit wijst erop dat de bewoonbaarheid van de aarde geen constant gegeven was, maar het resultaat is van schoksgewijze veranderingen in het landschap. Zo illustreren formaties in het Saltfjellet-Svartisen National Park in Noorwegen, die ongeveer 420 miljoen jaar geleden ontstonden, hoe grootschalige tektonische activiteit de atmosfeer kan herprogrammeren, zoals vermeld door .
Deze bevindingen hebben belangrijke implicaties voor de astrobiologie en de zoektocht naar leven buiten ons zonnestelsel. Tot op heden baseerden astronomen de bewoonbaarheid van exoplaneten vaak op eenvoudige criteria, zoals de afstand tot de moederster (de zogenaamde 'bewoonbare zone') en de aanwezigheid van vloeibaar water. De nieuwe data suggereren echter dat actieve platentektoniek een noodzakelijke voorwaarde is om een stabiel klimaat te behouden en voldoende voedingsstoffen in de oceanen te brengen.
Factoren zoals de dikte van de korst en de levensduur van de ster bepalen of een planeet in staat is om hoge bergen te vormen. In een analyse van wordt benadrukt dat de zoektocht naar bewoonbare werelden daarom moet worden uitgebreid naar het bestuderen van de tektonische activiteit op andere planeten. De interactie tussen de lithosfeer en de biosfeer is veel nauwer dan voorheen werd aangenomen.
Uiteindelijk blijkt dat een complexe reeks variabelen bepaalt of een hemellichaam slechts een dode rots blijft of een plek wordt waar complex leven kan floreren. De conclusie van de onderzoekers, zoals overgenomen door , is dat de geologische dynamiek van de aarde onmisbaar was voor de biologische diversiteit die we vandaag de dag kennen.