Betelgeuse, de felrode ster in het sterrenbeeld Orion, staat waarschijnlijk niet alleen aan de hemel. Nieuw onderzoek wijst erop dat de rode superreus een kleinere begeleidende ster heeft: Siwarha. Die metgezel draait zo dichtbij dat hij de reus letterlijk vervormt.
Hoewel Betelgeuse lange tijd als een eenzame ster gold, laat nieuw bewijs een complexe dans tussen de twee hemellichamen zien. Volgens berichtgeving van universetoday.com is Siwarha een jonge gele ster die de hoofdreeks nog niet volledig heeft bereikt. Direct waarnemen kan niet: astronomen kijken daarom naar de fysieke sporen die Siwarha achterlaat in de atmosfeer van Betelgeuse.
Een reus met een ijle huid
Betelgeuse bevindt zich in de laatste fase van zijn leven. De ster is enorm opgezwollen: hij is meer dan 640 keer groter dan de zon. Daarmee reikt hij verder dan de baan van Mars. Zijn massa is echter 'slechts' 14 keer die van de zon. Het gevolg: een zeer ijle, diffuse buitenlaag die extreem gevoelig is voor zwaartekrachtinvloeden van buitenaf.
En die invloed is er. Siwarha draait op een afstand van minder dan drie keer de straal van Betelgeuse. De kleine ster beweegt daarmee feitelijk ín de buitenste atmosferische lagen van de superreus. Die extreme nabijheid verstoort de structuur van de rode reus flink: de zwaartekracht van de begeleider trekt aan de vorm van Betelgeuse.
Radiotelescopen vangen de vervorming
Om deze interactie aan te tonen, gebruikten wetenschappers geavanceerde radiotelescopen: de Atacama Large Millimeter-submillimeter Array (ALMA) en de Very Large Array (VLA). Die instrumenten kunnen Betelgeuse op radiogolflengten ruimtelijk in beeld brengen.
De data laten iets opvallends zien: de atmosfeer van de superreus wisselt periodiek van vorm. De ster afwisselt tussen een cirkelvormig uiterlijk en een eivormige vervorming. Die cyclus komt exact overeen met de theoretische voorspellingen voor een ster die door een tweede massa wordt uitgetrokken. Volgens universetoday.com vormt dit een aanwijzing dat Betelgeuse deel uitmaakt van een binair stersysteem.
Ook het flikkeren krijgt een verklaring
De ontdekking verklaart mogelijk ook waarom Betelgeuse van helderheid verandert — een raadsel dat astronomen al lang bezighoudt. Naast de bekende variatiecyclus van ongeveer 425 dagen zagen onderzoekers een tweede patroon met een periode van circa 5,9 jaar. Die langere cyclus zou mogelijk door de begeleider verklaard kunnen worden.
De schommelingen in lichtsterkte komen dus mogelijk niet alleen van binnenin de ster, maar worden aangestuurd door de beweging van de begeleider.
Het bewijs is volgens universetoday.com nog niet waterdicht genoeg om het bestaan van Siwarha definitief te bevestigen. Maar het huidige model verklaart de waargenomen fenomenen consistent — en laat zien dat de fysica van deze rode superreus een stuk complexer is dan eerder werd aangenomen.
🧠 Even simpel uitgelegd
Stel je een enorme ballon voor die langzaam leegloopt: dat is Betelgeuse, een stervende reus. Om die ballon draait een klein balletje — de ster Siwarha — dat eigenlijk ín de buitenkant van de ballon zweeft. Dat balletje trekt aan de ballon en maakt hem steeds een beetje eivormig in plaats van rond. Omdat we het balletje niet kunnen zien, kijken we naar de vervorming: net zoals je aan het rimpelen van een gordijn kunt zien dat iemand eraan trekt. En omdat de ballon door die trekking ook feller en minder fel gaat branden, verklaart het balletje misschien ook waarom Betelgeuse om de paar jaar flikkert.