Het zelfbeeld van jongeren staat steeds meer onder druk, een fenomeen dat wordt versterkt door de invloed van sociale media en de toename van zelfverwondend gedrag. Deskundigen benadrukken de complexiteit van dit probleem, waarbij een "versplinterd spiegelbeeld" kan leiden tot ernstige psychische problemen.
Zelfverwonding onder jongeren: een groeiende zorg
Uit onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel van de Vlaamse studenten zichzelf verwondt. Psycholoog Glenn Kiekens, wiens onderzoek werd bekroond met de POWER award, stelt dat één op de zeven 18-jarige studenten aan de Universiteit van Leuven zichzelf bewust verwondt eoswetenschap.eu. Dit gedrag omvat niet alleen snijden of krassen, maar ook branden, met het hoofd bonken of zichzelf slaan. Hoewel zelfverwonding vaker wordt geassocieerd met meisjes, komt het slaan van zichzelf vaker voor bij jongens.
Kiekens merkt op dat zelfverwondend gedrag doorgaans al op jongere leeftijd, tussen 14 en 16 jaar, begint. In Vlaanderen ligt het percentage jongeren in deze leeftijdscategorie die zichzelf verwonden op 17 procent. Hoewel dit cijfer alarmerend hoog lijkt, komt het overeen met bevindingen in andere landen. Een deel van dit gedrag is experimenteel en verdwijnt na verloop van tijd, maar de prevalentie ervan blijft een punt van zorg.
De rol van sociale media in deze ontwikkeling is tweeledig. Enerzijds kan het gedrag er soms door worden aangemoedigd, anderzijds biedt het ook een platform waar jongeren steun kunnen vinden. Er is geen eenduidig profiel van jongeren die zichzelf verwonden; ze dragen vaak een "rugzak" met zich mee, waarvan de inhoud sterk varieert .
De invloed van het spiegelbeeld en sociale media
Het concept van het "spiegelbeeld" speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van het zelfbeeld. Vroeger werd de eigenwaarde voornamelijk bepaald door directe reflectie, maar tegenwoordig bepalen ook (zelf)gemaakte foto's en profielen op sociale media de perceptie van het zelf groentjegezond.nl. Dit kan leiden tot een gevoel van onzekerheid en de constante behoefte om te voldoen aan onrealistische standaarden.
De digitale interactie, met name via platforms zoals Teams en Zoom, heeft ook een nieuwe dimensie toegevoegd aan ons zelfbewustzijn. Tijdens videovergaderingen kijken we niet alleen naar anderen, maar ook voortdurend naar onszelf, wat kan leiden tot een verhoogd zelfbewustzijn en mogelijk onzekerheid nrc.nl.
Interventies voor een beter zelfbeeld
Om het zelfbeeld van jongeren te verbeteren, worden verschillende strategieën onderzocht. Een veelbelovende aanpak is de ontwikkeling van laagdrempelige interventies, zoals de SELFIE-app. Deze app is ontworpen om jongeren te helpen hun zelfvertrouwen te vergroten, vooral degenen die zijn blootgesteld aan ingrijpende gebeurtenissen in hun jeugd, zoals mishandeling, misbruik of pesten tijdschriftvoorpsychiatrie.nl.
De SELFIE-interventie combineert drie sessies met een getrainde psycholoog met de mogelijkheid voor deelnemers om zelfstandig met de app aan de slag te gaan. De app is op elk moment van de dag en in vrijwel elke context beschikbaar, wat de toepasbaarheid in het dagelijks leven vergroot. Het doel is om psychische problemen in een vroeg stadium te voorkomen en de maatschappelijke kosten te beperken. Onderzoek heeft aangetoond dat deze transdiagnostische interventie effectief kan zijn in het verbeteren van het zelfbeeld bij jongeren met een lager zelfbeeld als gevolg van negatieve jeugdervaringen .
De uitdaging blijft om jongeren tijdig te identificeren en passende ondersteuning te bieden om de impact van een "versplinterd spiegelbeeld" te verminderen en hun mentale welzijn te bevorderen.