Onderzoekers van de Universiteit Utrecht hebben een radicaal voorstel gelanceerd om de mogelijke ineenstorting van een vitale oceaanstroming te voorkomen: de bouw van een 130 kilometer lange dam dwars door de Beringstraat tussen de Verenigde Staten en Rusland. Het ambitieuze plan zou moeten helpen om de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC) te stabiliseren, een stroming die cruciaal is voor het klimaat in Noord-Europa.
Waarom de AMOC zo belangrijk is
De AMOC is een groot systeem van oceaanstromingen in de Atlantische Oceaan dat warm, zout water naar het noorden transporteert. Volgens newscientist.com is dit stromingssysteem, dat ook de Golfstroom omvat, een belangrijke reden waarom Noord-Europa een relatief mild klimaat heeft voor zijn breedtegraad. Het water koelt af, zinkt in de Noord-Atlantische Oceaan en keert vervolgens op diepte terug naar het zuiden.
Wetenschappers weten dat de stroming verzwakt. Hoewel er grote onzekerheid bestaat over wat er zou gebeuren bij een volledige ineenstorting, suggereren sommige modellen dat dit zou kunnen leiden tot drastisch dalende temperaturen in Noord-Europa. earth.com zou een ineenstorting ook kunnen leiden tot verschuivingen in neerslagpatronen, stijging van de zeespiegel langs de noordoostelijke kust van Noord-Amerika en verstoringen in voedselproductie wereldwijd.
Inspiratie uit het verleden
Het idee voor de dam komt van Jelle Soons en zijn collega Henk Dijkstra van de Universiteit Utrecht, die de AMOC bestuderen. Soons raakte geïnspireerd nadat hij hoorde over het Plioceen-tijdperk, ongeveer 5,3 tot 2,6 miljoen jaar geleden. Toen waren de zeespiegels lager en bestond er een landbrug waar nu de Beringstraat ligt. Simulaties van het Plioceen-klimaat tonen aan dat de AMOC toen sterker was, voornamelijk dankzij die landbrug.
"Ik dacht: oké, kunnen we dit opnieuw doen?" vertelde Soons aan newscientist.com. De gedachte is dat een dam de doorstroom van zoet water vanuit de Stille Oceaan door de Beringstraat naar de Noord-Atlantische Oceaan zou stoppen of vertragen, wat de AMOC zou kunnen versterken.
Gemengde resultaten uit simulaties
Om de effecten van zo'n dam te onderzoeken, voerden Soons en Dijkstra simulaties uit waarbij ze zowel de datum van de bouw als de exacte hoeveelheid zoet water varieerden. Zoet water is een cruciaal onderdeel van de vergelijking omdat het momenteel vanuit de Stille Oceaan door de Beringstraat naar de Noord-Atlantische Oceaan stroomt, wat de AMOC verzwakt.
De resultaten waren echter gemengd. Volgens Down To Earth blijft de AMOC in sommige scenario's stabieler, maar zijn de onzekerheden groot en is het onduidelijk of zo'n interventie in de praktijk zou werken. In werk dat enkele weken geleden werd gepubliceerd, ontdekten de onderzoekers dat de dam in sommige scenario's de AMOC leek te versterken, maar in andere gevallen juist het tegenovergestelde effect had.
Een project van ongekende schaal
Het zou een technisch project van werkelijk epische proporties zijn. earth.com zou de voorgestelde dam uit drie afzonderlijke delen bestaan: een deel tussen het Russische vasteland en het eiland Big Diomede (38 kilometer), een deel tussen Big Diomede en Little Diomede (4 kilometer), en een oostelijk deel tussen Little Diomede en Alaska (38 kilometer).
De onderzoekers presenteerden hun bevindingen deze week op een grote conferentie, waar het voorstel voor discussie zorgde binnen de wetenschappelijke gemeenschap. Het idee roept veel vragen op over haalbaarheid, kosten, geopolitieke implicaties en mogelijke onbedoelde gevolgen voor ecosystemen en klimaatpatronen.
Alleen als laatste redmiddel
De Utrechtse onderzoekers benadrukken dat zo'n project alleen als "laatste redmiddel" zou moeten worden overwogen. De grote onzekerheden in de modelresultaten, gecombineerd met de enorme technische uitdagingen en mogelijke risico's, maken het tot een controversieel voorstel dat zorgvuldige afweging vereist.
Het onderzoek illustreert wel hoe urgent wetenschappers de dreiging van een AMOC-ineenstorting nemen, en hoe ver sommigen bereid zijn te denken in mogelijke interventies. Of een dergelijk megaproject ooit werkelijkheid wordt, hangt af van veel factoren – niet in de laatste plaats de vraag of de AMOC daadwerkelijk op instorten staat en of minder drastische maatregelen effectief kunnen zijn.