Academische conferenties staan niet bepaald bekend om hun entertainment-waarde. Terwijl sprekers grafieken en data presenteren, zakken toeschouwers vaak weg in een collectieve vermoeidheid – tot iemand een grap maakt en de zaal plotseling weer tot leven komt. Dit fenomeen heeft nu de aandacht getrokken van wetenschappers zelf, die zich afvragen waarom academici zo weinig humor gebruiken in hun presentaties.
Studie naar humor op wetenschappelijke bijeenkomsten
In maart 2026 publiceerde bioloog Stefano Mammola van het Water Research Institute in Verbania, Italië, samen met collega's een opmerkelijk onderzoek in newscientist.com. De studie, getiteld "Statistically significant chuckles: Who is using humour at scientific conferences?", begint met een herkenbare observatie: "Op een bepaald moment tijdens elke wetenschappelijke conferentie – meestal net voor de lunch – vindt een vreemde transformatie plaats: het publiek verandert in zombies."
Mammola, die normaal gesproken onderzoek doet naar grotbewonende dieren en spinnen, startte dit zijproject "om de verveling van lange conferentiesessies te bestrijden". Volgens de onderzoeker helpt humor het publiek om aandacht te houden en maakt het sprekers boeiender, maar gebruiken academici zelden humor in hun presentaties.
De vraag naar saaie presentaties
Het onderzoek bouwt voort op eerder werk van newscientist.com, die in 2018 een studie publiceerde met de veelzeggende titel "Do boring speakers really talk for longer?" (Praten saaie sprekers echt langer?). Ewers woonde 50 presentaties bij tijdens een conferentie waar sprekers elk 12 minuten kregen, om te onderzoeken of er een verband bestaat tussen de kwaliteit van presentaties en de tijdsduur.
Mammola stelt in zijn paper de kernvraag: "Waarom hebben zoveel wetenschappelijke presentaties de energie van een verdoofd luiaard? Waar zijn de grappen, de woordspelingen, de speelse presentatie? Of, zoals Ewers het bot formuleerde: waarom zijn de meeste wetenschappelijke presentaties zo saai?"
Academisch schrijven en humor
Het probleem strekt zich uit tot academisch schrijven in het algemeen. newscientist.com zijn de regels en normen van academisch schrijven zodanig dat de meeste papers en monografieën "traag en pedant zijn, gevuld met jargon en ronduit vermoeiend om te lezen". In de zoektocht naar wetenschappelijke nauwkeurigheid bereiken academici vaak "rigor mortis" in plaats van rigeur.
Toch zijn er uitzonderingen. Mammola's eigen paper opent met een levendige beschrijving die de lezer meteen meeneemt: wanneer cafeïneniveaus kelderen en ogen beginnen te glazen, kan zelfs de mooist opgemaakte grafiek niet doordringen tot de collectieve vermoeidheid – totdat een moedige spreker een grap maakt en de zaal plotseling weer tot leven komt.
Psychologie van humor in academische context
org.uk in het fenomeen van humor binnen wetenschappelijke kringen. Een gedeelde grap kan een zaal vol vreemden verenigen, en succesvolle comedians kunnen een heel stadion boeien. Hoewel humor een subjectieve, ongrijpbare kwaliteit heeft, kunnen psychologen het niet negeren – het is fundamenteel voor menselijke interactie.
Het onderzoek naar humor op conferenties past in een bredere academische interesse in hoe comedy maatschappelijk nuttig kan zijn. theguardian.com hebben onderzoekers, praktijkmensen en docenten samengebracht om te onderzoeken hoe comedy als positieve kracht kan worden ingezet.
Praktische toepassingen
De bevindingen hebben praktische implicaties voor wetenschappers die hun presentaties willen verbeteren. Studies suggereren dat humor niet alleen de aandacht verbetert, maar ook kan helpen bij het onthouden van informatie. Het gebruik van woordspelingen en grappen kan zelfs vocabulaire-vaardigheden verbeteren.
conferencemonkey.org circuleren binnen de wetenschappelijke gemeenschap, variërend van klassiekers zoals "Hoeveel academici heb je nodig om een gloeilamp te vervangen? Geen enkele. Daar hebben ze hun studenten voor" tot vakspecifieke humor die alleen insiders begrijpen.
De studie van Mammola benadrukt een paradox: terwijl wetenschappers de waarde van humor erkennen en er zelf van genieten, blijven ze terughoudend om het in hun eigen werk te integreren. Het doorbreken van deze barrière zou conferenties niet alleen aangenamer kunnen maken, maar mogelijk ook de effectiviteit van wetenschappelijke communicatie kunnen vergroten.