Het vertrouwen van de Nederlandse bevolking in de overheid heeft de afgelopen jaren een aanzienlijke daling doorgemaakt. Onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam toonde al in november 2021 aan dat het vertrouwen in de overheid was gekelderd van bijna 70 procent in april 2020 naar minder dan 30 procent in september 2021 eur.nl. Deze trend lijkt zich voort te zetten, met recente incidenten die het wantrouwen verder aanwakkeren.
Oorzaken van het dalende vertrouwen
Verschillende factoren dragen bij aan deze afname van vertrouwen. Een belangrijke oorzaak is de manier waarop de politiek functioneert, wat sinds 2021 een van de voornaamste zorgen van Nederlanders is, zo stelt Josje den Ridder van het Sociaal en Cultureel Planbureau socialevraagstukken.nl. Premier Schoof gaf bij de presentatie van het regeerprogramma aan dat het kabinet het vertrouwen wil terugwinnen door mensen zich gehoord te laten voelen en problemen daadkrachtig aan te pakken. Echter, volgens Den Ridder is het ideaal van een volledig betrouwbare overheid die alle dromen verwezenlijkt, onbereikbaar.
De Nationale ombudsman, Reinier van Zutphen, benadrukte in juni 2021 al dat de overheid het vertrouwen moet terugwinnen nationaleombudsman.nl. Hij merkte op dat de overheid haar burgers vaak wantrouwt, waarbij de focus op fraude vooropstaat. Dit wantrouwen wordt door burgers, met name budgethouders, aan den lijve ondervonden. Van Zutphen stelt dat een betrouwbare overheid vrijheid biedt aan mensen, en dat het essentieel is om gelijke gevallen gelijk te behandelen en ongelijke gevallen naar de mate van ongelijkheid.
Gevolgen van overheidsbeleid en incidenten
De coronacrisis heeft volgens Avanslector Henk Spies bijgedragen aan de vervreemding van mensen uit diverse sociale klassen van de overheid avans.nl. Ook het stikstofbeleid heeft geleid tot brede onvrede, niet alleen onder boeren. Spies wijst op een gevoel van onrechtvaardigheid dat ten grondslag ligt aan veel van deze onvrede. Hij pleit voor minder regels en meer maatwerk om het vertrouwen te herstellen, en bekritiseert de neiging om problemen op te lossen met dezelfde denkwijze die ze heeft gecreëerd.
Recente gebeurtenissen, zoals de situatie rond het azc in Hardenberg, hebben het vertrouwen verder onder druk gezet. Uit onderzoek van het Hart van Nederland Panel blijkt dat 83 procent van de respondenten aangeeft dat hun vertrouwen in de overheid en opvanginstanties zoals het COA is geschaad door deze kwestie hartvannederland.nl. Bijna de helft van de mensen (47 procent) wijst de landelijke overheid en opvanginstanties aan als verantwoordelijken, omdat zij geen adequate oplossingen zouden bieden. De gemeente Hardenberg had afspraken gemaakt over de sluiting van een opvanglocatie, maar deze deadline kon niet worden gehaald, wat resulteerde in een dwangsom voor het COA.
De weg vooruit
Het lage vertrouwen in de nationale politiek, dat sinds het voorjaar van 2021 fors is gedaald, maakt het moeilijker om ingewikkeld beleid door te voeren, zo merkt Tom van der Meer op in een opiniestuk nrc.nl. Hij stelt dat de oorzaak van dit lage vertrouwen niet bij de burgers ligt, maar bij de politiek zelf.
Hoewel het herstellen van vertrouwen een complexe taak is, benadrukken experts het belang van een overheid die luistert, eerlijk is en daadkrachtig optreedt. De focus op de menselijke maat en het verminderen van bureaucratie lijken cruciale stappen te zijn om de kloof tussen burger en overheid te verkleinen en het dalende vertrouwen een halt toe te roepen.