Voetgangers ervaren in België een toenemende onveiligheid op zebrapaden, ondanks de wettelijke verplichting voor automobilisten om voorrang te verlenen. Uit recente cijfers blijkt dat er in 2023 slechts 1.300 boetes werden uitgedeeld voor het in gevaar brengen van voetgangers op zebrapaden en trottoirs, wat neerkomt op minder dan vier boetes per dag landelijk vrt.be. Deze lage handhaving staat in schril contrast met de ervaringen van voetgangers en de discussie over de effectiviteit van zebrapaden.
De regel dat voetgangers voorrang hebben op een zebrapad bestaat al sinds de jaren 90. Echter, zowel automobilisten als fietsers, met name e-bikes en bakfietsen, stoppen vaak niet, wat leidt tot gevaarlijke situaties nporadio1.nl. De Voetgangersvereniging Nederland uit haar zorgen over de verslechtering van het gedrag rond zebrapaden, zowel in steden als in kleinere gemeenten. Zij wijzen op de schijnveiligheid die zebrapaden soms bieden, waardoor sommige gemeenten zelfs overwegen deze weg te halen .
Complexiteit van de wegcode en handhaving
De Belgische wegcode met betrekking tot zebrapaden is complex. Hoewel de meeste automobilisten weten dat voetgangers voorrang hebben, geldt dit niet altijd voor fietsers en e-steppers die een zebrapad kruisen; zij moeten zelf ook voorrang verlenen. Dit gebrek aan kennis van de verkeersregels draagt bij aan de onveilige situaties. De politie deelt boetes uit in gevallen waarin bestuurders van voertuigen voetgangers in gevaar brengen, maar ook kwetsbare weggebruikers die zelf de wegcode overtreden, kunnen bekeurd worden .
Het beleid rond zebrapaden erkent de kwetsbaarheid van voetgangers, die geen bescherming hebben zoals inzittenden van een auto. Desondanks blijkt uit de praktijk dat automobilisten en fietsers vaak niet stoppen, wat leidt tot een gevoel van schijnveiligheid bij voetgangers. Dit heeft ertoe geleid dat zebrapaden niet op elke locatie wenselijk worden geacht, zoals beschreven in het "Beleid zebrapaden oktober 2020" van de Nederlandse overheid, dat criteria vaststelt voor de plaatsing van zebrapaden overheid.nl.
Voetgangersbarometer en de roep om veiligheid
De eerste editie van de Voetgangersbarometer, een enquête ingevuld door meer dan 13.590 mensen in België, toonde aan dat voetgangers zich zorgen maken over hun veiligheid. Deze enquête, gepubliceerd door organisaties zoals Tous à pied, Walk en de Voetgangersbeweging, kreeg beperkte media-aandacht, wat mogelijk de algemene geringe belangstelling voor voetgangerskwesties in de media weerspiegelt moskenes.be. De resultaten van de barometer botsen soms met de focus op fietsen in het mobiliteitsdebat, terwijl voetgangers eveneens een belangrijke groep weggebruikers vormen.
De lage aantallen boetes en de ervaren schijnveiligheid benadrukken de noodzaak voor een effectievere handhaving en bewustwording. Het gedrag van bestuurders rond zebrapaden is een langdurig probleem dat al in de jaren 20 van de vorige eeuw begon met de opkomst van gemotoriseerd verkeer . De huidige situatie toont aan dat er nog steeds veel werk te verrichten is om de veiligheid van voetgangers op zebrapaden te garanderen en het vertrouwen in deze oversteekplaatsen te herstellen.