In de afgelopen vijftig jaar hebben vaccinaties wereldwijd naar schatting 154 miljoen mensenlevens behoed voor een voortijdig einde. Dit indrukwekkende cijfer, dat neerkomt op het redden van gemiddeld zes levens per minuut sinds 1974, is gebaseerd op een recente analyse van grote gezondheidsorganisaties. De bevindingen werden naar voren gebracht ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het wereldwijde programma voor routinevaccinaties (EPI).
Een cruciale interventie voor de volksgezondheid
Volgens gegevens van unicef.be wordt vaccinatie beschouwd als de belangrijkste medische interventie uit de geschiedenis. De analyse, die werd gepubliceerd in het medische tijdschrift The Lancet, toont aan dat de impact van deze programma's vooral zichtbaar is in de daling van de kindersterfte. Wereldwijd is het aantal baby's dat dankzij vaccinaties overleeft op 101 miljoen gestegen. De daling in sterfte onder jonge kinderen bedraagt maar liefst 42 procent, waarbij de meest significante verbeteringen te zien zijn in de Afrikaanse regio's.
Het succes van specifieke vaccins is eveneente als de enorme impact op de totale cijfers. Zo was de strijd tegen mazelen bijzonder effectief; alleen al dit vaccin zou verantwoordelijk zijn voor ongeveer 94 miljoen minder sterfgevallen over de afgelopen vijf decennia. Daarnaast dragen vaccinaties bij aan een betere algemene gezondheid door het voorkomen van ernstige complicaties, zoals verlammingen als gevolg van polio.
Succesvolle uitroeiing en beheersing van ziekten
De effectiviteit van vaccinatieprogramma's is in bepaalde regio's tot in de kern bewezen. In de Europese en Centraal-Aziatische regio van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is de ziekte polio sinds 2002 niet meer endemisch aanwezig. Ook andere infectieziekten zijn onder controle gebracht door een hoge vaccinatiegraad.
Uit cijfers van ipsnews.be blijkt dat het aantal gevallen van rodehond (rubella) tussen 2000 en 2024 met meer dan 99 procent is gedaald. Daarnaast zijn de meldingen van difterie en de bof (mumps) met respectievelijk 90 en 95 procent afgenomen. De uitbreiding van vaccinatieschema's naar ziekten zoals het rotavirus, meningitis en longontsteking heeft de last van deze infecties verder verlicht. Recentelijk is in veel Europese en Centraal-Aziatische landen ook het vaccin tegen het humaan papillomavirus (HPV) opgenomen in de standaardprogramma's, met als doel de incidentie van baarmoederhalskanker en andere vormen van kanker te beperken, aldus mo.be.
Toenemende risico's en dalend vertrouwen
Ondanks deze historische successen is er reden tot grote zorg over de toekomst van de wereldwijde immunisatie. Er is een trend waarneembaar waarbij de vaccinatiegraad in diverse landen begint te dalen, wat leidt tot een toename van grote uitbraken. In 2024 werden in de Europese regio van de WHO meer dan 298.000 gevallen van kinkhoest geregistreerd, wat het hoogste aantal ooit is. Ook de mazelenbraken nemen weer toe, met meer dan 127.000 meldingen in hetzelfde jaar, het hoogste aantal in bijna dertig jaar.
Deze verslechtering wordt deels toegeschreven aan een afnemend publiek bewustzijn en een groeiend wantrouwen tegenover medische interventies. Volgens berichtgeving van vrt.be heeft de coronapandemie het vertrouwen in kindervaccins in veel gebieden geschaad. In bepaalde landen is de vaccinatiegraad zelfs met 44 procentpunten gedaald. De uitdaging voor de komende jaren ligt dan ook niet enkel in de ontwikkeling van nieuwe vaccins, maar vooral in het herstellen van de bereidheid om deze toe te laten, om te voorkomen dat eerder verslagen ziekten weer de overhand krijgen, zoals opgemerkt door goednieuwssite.org.