Een aanzienlijk deel van de langdurig werklozen in Vlaanderen heeft sinds 1 januari een leefloon aangevraagd, nadat hun werkloosheidsuitkering werd stopgezet. Uit een eerste peiling van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) blijkt dat ongeveer een kwart van deze groep zich heeft gemeld bij het OCMW. Deze ontwikkeling volgt op de beslissing van de regering-De Wever om de werkloosheidsuitkeringen in de tijd te beperken vrt.be.
Sinds de jaarwisseling zijn ongeveer 3.800 Vlamingen die twintig jaar of langer werkloos waren, hun uitkering kwijtgeraakt. Ruim een week na deze maatregel hadden bijna duizend van hen al een leefloon aangevraagd. De VVSG baseert deze cijfers op een steekproef onder 76 gemeenten, waaronder grote steden als Antwerpen en Gent, wat de resultaten representatief maakt voor alle Vlaamse gemeenten .
Ondanks de toestroom van nieuwe aanvragers, meldt de VVSG dat de situatie bij de OCMW's vooralsnog beheersbaar is. Woordvoerder Nathalie Debast benadrukt dat de werkdruk bij OCMW's al hoog was vóór de invoering van de nieuwe regels, maar dat de voorbereidingen door de OCMW's en het feit dat de grote piek nog moet komen, bijdragen aan de huidige controleerbare situatie. Het is echter moeilijk te voorspellen wanneer deze piek precies zal plaatsvinden .
De discussie over langdurige werkloosheid en de rol van leeflonen is al langer actueel in België. Een analyse van Philippe Defeyt uit juli 2024 toont aan dat het aantal volledig gecompenseerde werkloze werkzoekenden (WW-DE) dat langer dan twee jaar werkloos is, aanzienlijk is gedaald sinds januari 2015. Van ongeveer 183.000 is dit aantal gedaald naar 116.000 in april 2024. Deze daling is het meest uitgesproken in Vlaanderen (-46%), gevolgd door Wallonië (-37%) en Brussel (-23%) fediplus.be.
Ondanks deze positieve trend blijft de situatie in Wallonië zorgwekkend, waar het aandeel langdurig werklozen in het nationale totaal terug is op het niveau van 2015, namelijk ongeveer 45% . Defeyt wijst er ook op dat veel langdurig werklozen wel degelijk hebben gewerkt, vaak in kortdurende banen. In april 2024 hadden ongeveer 42.000 langdurig werklozen minstens één keer gewerkt sinds ze de grens van twee jaar werkloosheid overschreden. Dit nuanceert het beeld van de "profiteur" en benadrukt de administratieve en financiële uitdagingen die gepaard gaan met frequente overgangen tussen werk en werkloosheid .
In België ontvangen in totaal 276.766 mensen een leefloon. Er zijn opvallende regionale verschillen in de verdeling van deze leeflonen. Hoewel ongeveer 60% van de Belgische bevolking in Vlaanderen woont, wordt slechts 32% van de leeflonen daar uitbetaald. In Brussel is dit 26% en in Wallonië 42%. Een alleenstaande ontvangt een minimuminkomen van 1.314,20 euro per maand van het OCMW, terwijl dit voor samenwonenden 876,13 euro bedraagt. Van de leefloontrekkenden heeft 57% de Belgische nationaliteit, terwijl 43% een andere nationaliteit heeft redactie24.be.
De beleidsopties voor de re-integratie van langdurig werklozen in de arbeidsmarkt blijven een punt van discussie. Er bestaan twee tegengestelde visies: het stopzetten van werkloosheidsuitkeringen of het invoeren van werkgelegenheidsgaranties en gemeenschapsdienst . De recente toename van leefloonaanvragen in Vlaanderen onderstreept de directe gevolgen van de beleidswijzigingen en de noodzaak om effectieve oplossingen te vinden voor de langdurige werkloosheidsproblematiek.