Het versnelde smelten van de ijskap van Groenland heeft een directe invloed op de weersomstandigheden in West-Europa en het Middellandse Zeegebied. Volgens een recente studie draagt de toename van koud smeltwater in de Noord-Atlantische Oceaan bij aan extremere hittegolven, omdat dit proces de straalstroom destabiliseert. newscientist.com meldt dat deze afkoeling van het zeewater een kettingreactie in de atmosfeer veroorzaakt.
De straalstroom, een krachtige windband die het noordelijk halfrond omcirkelt, begint door deze temperatuurverschillen sterker te golven. Deze verandering leidt tot de vorming van persistente hogedrukgebieden boven het Europese continent. Wetenschappers beschrijven dit fenomeen als een "atmosferische brug". Marilena Oltmanns van het National Oceanography Centre in het Verenigd Koninkrijk, een van de auteurs van het onderzoek, stelt dat dit mechanisme een sleutelrol speelde bij de ongekende hitte van deze zomer. Volgens de berichtgeving van zou de verschuiving van de straalstroom ertoe kunnen leiden dat toekomstige hittegolven nog intenser worden, waarbij de huidige extremen in de toekomst mogelijk als mild worden beschouwd.
In de studie, die momenteel in de peer-review fase zit, zijn de weerspatronen van de afgelopen drie decennia geanalyseerd. Hieruit blijkt dat zogenaamde 'hogedrukruggen' — grote gebieden met een verhoogde luchtdruk die op kaarten als een omgekeerde U verschijnen — vaker boven Europa ontstaan. Deze structuren zorgen voor onbewolkte luchten en intense zoninstraling. Wanneer de straalstroom niet langer in een rechte lijn beweegt maar naar het noorden afbuigt rond West-Europa, ontstaat er een opening. Hierdoor kan warme lucht vanuit de Sahara en het centrale deel van de Atlantische Oceaan ongehinderd richting deze hogedrukgebieden stromen, wat de hitte op het continent verder aanjaagt. Zoals beschreven door , versterkt dit proces de temperatuurstijging aanzienlijk.
Hoewel de algemene opwarming van de aarde een bekende factor is voor frequentere hittegolven, suggereert dit onderzoek dat de dynamiek van het ijsverlies op Groenland een factor is die tot nu toe mogelijk is onderschat. Er bestaat een risico dat Europa vaker en heviger getroffen wordt door hitte dan huidige klimaatmodellen voorspellen. De studie verwijst in dit kader naar de hittegolf van 2003, waarbij naar schatting 70.000 mensen stierven als gevolg van langdurige hogedrukruggen boven Europa.
Nu het ijsverlies op Groenland verder versnelt, neemt de aanvoer van koud water naar de oceaan toe, wat de kans op een destabilisatie van de straalstroom vergroot. De onderzoekers benadrukken dat een dieper begrip van de wisselwerking tussen de oceanen en de atmosfeer noodzakelijk is om de toekomstige klimaatrisico's voor Europa accuraat in te schatten, zoals verder uitgewerkt in de publicatie van .