De commissie Institutionele Zaken van de Senaat heeft een belangrijke stap gezet richting de afschaffing van de instelling door de herziening van artikel 195 van de Grondwet goed te keuren. Deze aanpassing is cruciaal om de Senaat nog tijdens de huidige regeerperiode te kunnen ontmantelen, een proces waarover de federale regering vorig jaar al een akkoord bereikte vrt.be.
Al geruime tijd pleiten diverse politieke partijen voor de opheffing van de Senaat, die zij als overbodig beschouwen en waarvan de afschaffing een besparingsmaatregel zou inhouden . De afschaffing van de eerste kamer van het parlement is echter geen eenvoudige procedure, aangezien hiervoor meerdere Grondwetsartikelen moeten worden herzien. Normaal gesproken wordt een lijst van herzienbare grondwetsartikelen opgesteld tijdens één legislatuur, waarna de feitelijke herziening pas in de daaropvolgende legislatuur kan plaatsvinden .
Tijdens de vorige legislatuur werden niet alle relevante grondwetsartikelen betreffende de Senaat op deze lijst geplaatst. Dit maakte een directe afschaffing van de instelling in de huidige legislatuur in principe onmogelijk. De oplossing hiervoor ligt in de aanpassing van artikel 195 van de Grondwet, dat de procedure voor grondwetsherzieningen regelt. De goedkeuring van deze herziening in de commissie Institutionele Zaken maakt de weg vrij voor verdere stappen .
De stemming in de commissie toonde brede politieke steun. Alle regeringspartijen – N-VA, CD&V, Vooruit, MR en Les Engagés – stemden voor de herziening. Ook oppositiepartijen zoals Anders, Ecolo-Groen en Vlaams Belang schaarden zich achter het voorstel. Enkel de PS en Liez stemden tegen .
De federale regering bereikte in juni vorig jaar al een akkoord over de concrete invulling van de afschaffing van de Senaat. Dit akkoord voorzag dat de resterende functies van de Senaat zouden worden overgedragen aan de Kamer van Volksvertegenwoordigers vrt.be. Denk hierbij aan taken zoals de benoeming van rechters, grondwetswijzigingen en de rol van overlegorgaan voor de gewesten bij belangenconflicten. Ook een deel van de partijfinanciering loopt momenteel via de Senaat .
Het regeerakkoord van de regering-De Wever legde reeds vast dat de diensten van de Senaat en de Kamer zouden worden samengevoegd, inclusief het onderhoud van het gebouw en de pensioenkas van de Senaat. Medewerkers van de Senaat zouden worden overgeplaatst naar bijvoorbeeld het Vlaams Parlement of federale overheidsdiensten .
Voor de definitieve afschaffing van de Senaat is een grondwetswijziging noodzakelijk, waarvoor een tweederdemeerderheid in het federaal parlement vereist is. Dit betekent dat de regering de steun van oppositiepartijen nodig heeft om dit proces te voltooien. De afschaffing zou dan pas in 2029 een feit zijn . De recente goedkeuring van de herziening van artikel 195 door de Senaatscommissie is een cruciale procedurele stap om dit tijdspad te kunnen volgen.