De Vlaamse overheid is op grote schaal bezig met de implementatie van de AI-tool Microsoft Copilot om de digitale werkplekken te moderniseren. Hoewel dit initiatief gericht is op het verhogen van de efficiëntie en innovatie, waarschuwen onderzoeksjournalistieke bronnen dat het gebrek aan adequate risicoanalyses bij bepaalde instanties de deur openzet voor ernstige datalekken.
Uitbreiding van digitale werkplekdiensten
De implementatie van kunstmatige intelligentie binnen het Vlaamse bestuur is geen incidenteel project, maar een gestructureerde uitrol die de komende jaren zal doorgaan. Volgens informatie van vlaanderen.be is het doel om in de loop van de komende jaren in totaal 10.000 kenniswerkers binnen de Vlaamse overheid te voorzien van een AI-ondersteunde werkplek.
Deze uitbreiding vindt plaats in fasen. In het jaar 2025 zijn er reeds 5.000 licenties toegekend aan diverse entiteiten. Voor het jaar 2026 staat de verdeling van de volgende 5.000 licenties gepland. De financiering voor dit programma, dat onder de noemer 'Vlaanderen Radicaal Digitaal III' valt, is stevig verankerd in de investeringsplannen van de overheid. De uitvoering van deze digitale transformatie gebeurt in nauwe samenwerking met ICT-partner Cegeka en grote consultancybedrijven zoals KPMG en PwC, waarbij de nadies de focus leggen op het creëren van schaalvoordelen en een robuustere centrale digitale veiligheid.
Zorgen over gegevensbescherming
Ondanks de gestructureerde uitrol van de licenties, zijn er ernstige zorgen over hoe de beveiliging van gevoelige informatie wordt gewaarborgd. Uit een onderzoek van apache.be blijkt dat het beheer van gevoelige informatie gebrekkig kan zijn wanneer de inzet van Microsoft Copilot niet gepaard gaat met een grondige impactanalyse op de gegevensbescherming. Het onderzoek, gebaseerd op interne documenten, suggereert dat sommige overheidsinstanties de tool reeds gebruiken zonder de mogelijke risico's voor de privacy en de veiligheid van de data volledig in kaart te hebben gebracht.
Deze onduidelijkheid over de impact van AI-gebruik vormt een potentieel gevaar voor het vertrouwen in de digitale overheid. Wanneer de technische integratie van AI-tools sneller gaat dan de juridische en veiligheidstechnische toetsing, ontstaan er hiaten in de bescherming van publieke en private data.
De noodzaak van strikte spelregels
De risico's van generatieve AI beperken zich niet alleen tot de mogelijkheid van datalekken, maar ook tot de betrouwbaarheid van de gegenereerde output. Volgens v-ict-or.be is generatieve AI geen "speeltje" en kan het gebruik ervan zonder duidelijke interne regels leiden tot fouten, vertrouwensbreuken en onvoorziene incidenten.
Er zijn specifiek twee grote technische risico's die naar voren komen. Ten eerste kunnen de gegevens die gebruikers invoeren in de AI-tool elders worden hergebruikt, wat de vertrouwelijkheid in gevaar brengt. Ten tweede zijn de antwoorden die door de AI worden gegenereerd vaak overtuigend, maar niet noodzakelijkerwijs feitelijk correct, wat kan leiden tot onjuiste informatievoorziening aan burgers. Daarom wordt benadrukt dat een intern beleid en duidelijke afspraken over wat wel en niet mag worden ingevoerd in de tool, geen luxe zijn maar een absolute noodzaak voor lokale en centrale besturen.
Een snelgroeiende AI-inzet in Vlaanderen
De focus op AI is een breder fenomeen binnen de Vlaamse administratie. Uit een 'Quickscan AI' van het data-en-maatschappij.ai blijkt dat de inzet van kunstmatige intelligentie binnen de Vlaamse overheid zeer omvangrijk is. In deze studie werden maar liefst 240 verschillende AI-toepassingen gedetailleerd in kaart gebracht, variërend van experimentele projecten tot volledig operationele systemen.
Hoewel de nadruk momenteel vooral ligt op het verbeteren van de interne werkprocessen, laat de snelle groei van het aantal toepassingen zien dat de Vlaamse overheid de digitale transitie serieus neemt. De uitdaging voor de komende jaren zal echter liggen in het balanceren van deze innovatiedrift met de noodzakelijke strikte controle op de veiligheid en de integriteit van de verwerkte gegevens.