De aanhoudende oorlog in Iran heeft niet alleen de energiemarkten ontwricht, maar dreigt ook een ernstige wereldwijde voedselcrisis te veroorzaken. Experts waarschuwen dat zelfs als het conflict vandaag zou eindigen, de gevolgen voor de voedselproductie maandenlang zullen doorwerken door sterk gestegen prijzen van brandstof, meststoffen en pesticiden.
Strait of Hormuz afgesloten voor cruciale export
Op 2 maart kondigde Ebrahim Jabari, een senior adviseur van de commandant van het Iraanse Revolutionaire Garde, aan dat de Straat van Hormuz "gesloten" was. Deze strategische doorgang is niet alleen cruciaal voor 20 procent van de wereldwijde olie- en gastransporten, maar ook voor de export van meststoffen. aljazeera.com wordt bijna de helft van de wereldwijd verhandelde ureum – de meest gebruikte meststof – via deze route geëxporteerd vanuit Golfstaten.
De sluiting heeft onmiddellijke gevolgen gehad voor de olieprijzen, die boven de 100 dollar per vat stegen. Maar de impact op de landbouw blijft grotendeels onder de radar, terwijl deze mogelijk nog ingrijpender is voor de wereldwijde voedselzekerheid.
Voedselproductie onder druk
De regio rond de Perzische Golf, met meer dan 60 miljoen inwoners, is bijzonder kwetsbaar voor verstoringen in de voedselvoorziening. cfr.org zijn deze landen vrijwel volledig afhankelijk van import voor rijst (77 procent), maïs (89 procent), sojabonen (95 procent) en plantaardige oliën (91 procent). In Iran zelf is de voedselprijsinflatie met 40 procent gestegen.
"Het potentieel is er voor dit conflict om uit te groeien tot een grote crisis voor arme en hongerige mensen," waarschuwt Matin Qaim van de Universiteit van Bonn in een interview met newscientist.com. Tim Benton van de Universiteit van Leeds voegt daaraan toe: "We bevinden ons in een perfecte storm, en er is geen gemakkelijke uitweg. Zelfs als alles morgen opgelost zou zijn, zal het tijd kosten, zoals we hebben gezien bij de wederopbouw na covid."
Boeren planten minder door hoge kosten
Geconfronteerd met sterk gestegen kosten voor brandstof, meststoffen en pesticiden, besluiten veel boeren wereldwijd om in de komende weken minder te planten. Dit zal later dit jaar leiden tot tekorten en verder stijgende voedselprijzen. theguardian.com meldt dat de effecten van de oorlog al voelbaar zijn, van restaurantsluitingen in de Filipijnen en benzinerantsoenering in Sri Lanka tot productiecrises in de Aziatische voedselindustrie door meststoftekorten.
De timing is bijzonder ongunstig. Wereldwijde voedselprijzen waren al decennialang aan het stijgen sinds de jaren 2000, na een daling vanaf de piek in de jaren zeventig tijdens de toenmalige energiecrisis in het Midden-Oosten. Klimaatverandering speelt hierbij een grote rol, met extremere hitte, overstromingen en stormen die de oogsten treffen.
Eerdere crises verergeren situatie
De covid-19-pandemie en de Russische oorlog in Oekraïne hadden al geleid tot grote prijsstijgingen. Ook de groeiende productie van biobrandstoffen drijft de voedselprijzen op, waarbij inmiddels meer dan 5 procent van de voedselcalorieën wordt omgezet in brandstof in plaats van gegeten te worden.
De huidige crisis komt bovenop deze reeds kwetsbare situatie. Hoe erg het zal worden, hangt af van verschillende factoren: de duur van de oorlog, de mate waarin klimaatverandering dit jaar extreme weersomstandigheden veroorzaakt die gewassen treffen, en het vermogen van de internationale gemeenschap om alternatieve toeleveringsketens op te zetten.
Versnelling naar netto-nul als oplossing
Experts benadrukken dat er geen snelle oplossing is voor de huidige crisis, maar wijzen wel op een langetermijnstrategie. Het versnellen van de transitie naar netto-nul uitstoot kan helpen om toekomstige schokken te voorkomen. Door minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen en de daaraan gekoppelde meststofproductie, kunnen landen hun voedselzekerheid op termijn beter waarborgen.
De komende maanden zullen cruciaal zijn. Zelfs bij een snelle beëindiging van het conflict zullen de gevolgen voor de wereldwijde voedselvoorziening nog geruime tijd merkbaar blijven, met name in de armste regio's die het meest afhankelijk zijn van geïmporteerd voedsel en betaalbare meststoffen.