Neurobiologen verbonden aan het Indian Institute of Science in Bengaluru hebben nieuwe inzichten verkregen in de manier waarop makaakapen de wereld visueel interpreteren. Uit hun onderzoek blijkt dat, hoewel er aanzienlijke gelijkenissen zijn in hoe primaten en mensen beelden verwerken, er cruciale verschillen bestaan in de gevoeligheid voor details en de oriëntatie van objecten.
Volgens een artikel van newscientist.com zijn makaakapen minder snel afgeleid wanneer afbeeldingen op hun kop staan dan mensen dat zijn. Daarnaast vertonen de dieren een sterkere neiging om zich te concentreren op kleine, specifieke details, waardoor ze minder vaak het totale overzicht van een beeld bewaren.
De methodiek van de 'oddball'-test
Om tot deze conclusies te komen, hebben de onderzoekers gebruikgemaakt van een specifieke benadering genaamd de 'oddball'-test. Deze methode werd ontwikkeld om een aantal beperkingen van eerdere studies te omzeilen. Zo stelt S. P. Arun, een van de betrokken wetenschappers, dat traditionele tests vaak een intensieve training vereisten. Dit creëerde onzekerheid over de vraag of de resultaten een weerspiegeling waren van de natuurlijke waarneming of het gevolg waren van het leerproces tijdens de training.
In de nieuwe opzet wordt één uniforme methode gehanteerd die op verschillende visuele kenmerken kan worden aangepast. De proefpersonen krijgen een reeks identieke beelden te zien, met daartussen één afwijkend beeld: de zogenaamde 'oddball'. De deelnemer moet dit afwijkende element identificeren door het aan te raken. De snelheid waarmee dit gebeurt, dient als objectieve maatstaf; hoe sterker de gelijkenis tussen de beelden, hoe langer de reactietijd.
Voor dit specifieke experiment werden drie makaakapen en 24 mensen ingezet. Terwijl de mensen vrijwillig deelnamen, werden de apen gestimuleerd met beloningen in de vorm van vruchtensap, zoals vermeld door .
Overeenkomsten en evolutionaire verschillen
Ondanks de verschillen in detailwaarneming bleken er ook opvallende parallellen te zijn. Beide groepen konden effectief onderscheid maken tussen levende en levenloze objecten. Zo werden objecten zonder leven, zoals paddenstoelen of bladeren, door zowel mens als aap als meer op elkaar lijkend gecategoriseerd dan wanneer ze werden vergeleken met dieren zoals vogels of katten.
Daarnaast volgden beide soorten de wet van Weber. Deze wetenschappelijke regel werd door beide soorten gevolgd. Dit wijst op een fundamentele gelijkenis in de basiswerking van het visuele systeem.
De grootste contrasten ontstonden bij de interpretatie van de positie van een object. Waar mensen vaak moeite hebben met het herkennen van objecten die ondersteboven zijn geplaatst, bleken makaakapen hier minder door gehinderd. In combinatie met hun focus op kleine details suggereert dit een andere evolutionaire prioriteit in visuele verwerking. Door een consistente testmethode te gebruiken, konden de onderzoekers een zuiverder beeld schetsen van deze verschillen zonder dat training de data beïnvloedde, aldus de berichtgeving van .
Dit onderzoek draagt bij aan het begrip van hoe visuele systemen zich hebben ontwikkeld en in hoeverre de menselijke waarneming afwijkt van die van onze naaste verwanten in het dierenrijk. De resultaten onderstrepen dat de manier waarop we een beeld 'lezen' — van het grote geheel naar de details — niet universeel is voor alle primaten, zoals verder uitgelicht door .