Brussel, België – Recente rapporten en waarschuwingen vanuit de onderwijssector wijzen op groeiende zorgen over de kwaliteit van lesmateriaal, met name de prevalentie van invulboeken, en de effectiviteit van het onderwijskundig beleid in scholen. De Onderwijsinspectie en de Kwaliteitsalliantie roepen op tot reflectie en actie om de onderwijskwaliteit te verbeteren.
De Onderwijsspiegel, het jaarlijkse rapport van de onderwijsinspectie, biedt volgens Schoolmakers schoolmakers.be veel stof tot nadenken. Uit dit rapport blijkt dat het onderwijskundig beleid in 63% van de basisscholen en 67% van de secundaire scholen niet voldoet aan de verwachtingen. Meer dan de helft van de basisscholen zou de eigen kwaliteit nog beter kunnen bewaken. De inspectie constateert dat veel scholen hun onderwijskundig beleid meer zouden kunnen richten op leren en onderwijzen. Leraren missen soms een duidelijke visie van de school, wat ertoe leidt dat kansen worden gemist om via een krachtige leeromgeving in te spelen op de behoeften van leerlingen .
Een van de specifieke aandachtspunten is het gebruik van invulboeken en leerwerkboeken. De Kwaliteitsalliantie, een samenwerkingsverband van aanbieders en gebruikers van lesmateriaal, waarschuwt scholen om kritisch te zijn bij de bestelling van handboeken voor het volgende schooljaar. Zij adviseren scholen om invulboeken te vermijden die de creativiteit van leerkrachten beperken en leerlingen onvoldoende uitdagen vrt.be. Deze oproep komt in maart, de maand waarin educatieve uitgeverijen hun nieuwe uitgaven presenteren. Volgens de Kwaliteitsalliantie zijn sommige leermiddelen op de markt "nefast voor de onderwijskwaliteit" en bovendien onnodig duur, omdat ze niet tweedehands kunnen worden doorverkocht .
Marcel Schmeier van Gewoon goed lesgeven gewoongoedlesgeven.nl merkt op dat invulboeken en leerwerkboeken steeds vaker handboeken en de kennis van de leerkracht vervangen. Dit verkleint de rol van de leerkracht en maakt leerlingen passief, in plaats van generatief te leren. Generatief leren houdt in dat leerlingen de leerstof actief bewerken door iets nieuws te genereren, zoals het ordenen van informatie, het schrijven van een samenvatting of het bedenken van eigen vragen. Dit stimuleert dieper nadenken en een betere retentie van de leerstof . Invulboeken, waarbij leerlingen vaak letterlijk informatie overschrijven of aanvullen, dragen hier onvoldoende aan bij.
Het rapport van de Onderwijsinspectie, de Onderwijsspiegel 2025, werd onlangs voorgesteld en bevat concrete tips en voorstellen. Echter, er wordt gesuggereerd dat de inspectie worstelt met een erfenis van de jaren negentig, namelijk een door de overheid opgelegde pedagogie en didactiek die niet de verwachte resultaten heeft opgeleverd, maar nog steeds diep geworteld is in het huidige onderwijs onderwijsvannutussenvroegerenlater.com. Basisscholen werden doorgelicht op basis van eindtermen die aan herziening toe waren en een tien jaar oud referentiekader. De Commissie Muijs heeft in mei 2025 al nieuwe minimumdoelen voorgesteld, die nog goedkeuring moeten krijgen in het Vlaams Parlement. Het is de vraag of er minder negatieve cijfers in de Onderwijsspiegel 2025 zouden staan als deze nieuwe minimumdoelen eerder van kracht waren geweest .
De Onderwijsinspectie heeft in het verleden ook al gewezen op de noodzaak om leerlingen beter te motiveren. Een rapport uit 2019, "Motivatie om te leren: Motiverende kenmerken van het voortgezet onderwijs", benadrukte dat scholen in het voortgezet onderwijs veel mogelijkheden hebben om leerlingen te motiveren, maar deze in de praktijk onvoldoende toepassen. Dit omvat onder meer het bieden van meer uitdaging binnen de lessen en het duidelijker maken van het nut van opdrachten en toetsen onderzoekonderwijs.net.
De bevindingen van de Onderwijsinspectie en de waarschuwingen van de Kwaliteitsalliantie onderstrepen de noodzaak voor scholen om hun onderwijskundig beleid te versterken en kritisch te kijken naar de didactische aanpak en het gebruikte lesmateriaal, met als doel een actievere en meer uitdagende leeromgeving te creëren voor alle leerlingen.