Astronauten die langdurig in de ruimte verblijven, kampen met een ongebruikelijke fysiologische reactie waarbij het onderste ooglid naar boven verschuift. Dit verschijnsel, medisch aangeduid als 'reverse ptosis', kan ertoe leiden dat een deel van het hoornvlies wordt bedekt, wat risico's inhoudt voor de visuele scherpte van de bemanning.
Het menselijk lichaam reageert op diverse manieren op een omgeving zonder zwaartekracht. Terwijl effecten zoals botontkalking en spierverlies reeds goed gedocumenteerd zijn, werpt een recente studie nieuw licht op de impact van microzwaartekracht op de oogleden. In een analyse gepubliceerd in het vakblad Eye & ENT Research is onderzocht hoe de positie van de wenkbrauwen en oogleden verandert tijdens ruimtevluchten.
Volgens een artikel van universetoday.com is er sprake van een natuurlijke stijging van het onderste ooglid in de ruimte. Om dit effect te kwantificeren, heeft een internationaal team van experts — waaronder onderzoekers van de Western Sydney University, de Otago University en medische centra uit Duitsland — 115 foto's van 13 verschillende astronauten geanalyseerd. De beelden werden ter beschikking gesteld door NASA.
De onderzoekers richtten zich op de MRD2-waarde, de specifieke afstand tussen het centrum van het hoornvlies en het onderste ooglid. De resultaten tonen aan dat elke onderzochte astronaut tekenen van reverse ptosis vertoonde. Gemiddeld nam de MRD2-afstand met 1 millimeter af, waarbij bij 62 procent van de deelnemers een verschuiving van meer dan 1 millimeter werd vastgesteld. Opvallend is dat dit effect ook al zichtbaar is na korte parabolische vluchten, wat erop wijst dat de verandering zeer snel optreedt en standhoudt tijdens langere missies.
De medische zorgen richten zich op het feit dat deze verschuiving verder gaat dan een cosmetisch detail. De opwaartse druk op het oog kan namelijk de vorm van het hoornvlies beïnvloeden, wat kan resulteren in een beperkt gezichtsveld of een verslechtering van het zicht.
Om dit fenomeen te verklaren, worden in de berichtgeving van twee hoofdoorzaken aangedragen. De eerste is de zogenaamde 'cephalad fluid shift'. In een omgeving met microzwaartekracht verplaatst ongeveer 2 liter lichaamsvloeistof zich richting het hoofd. Een fractie hiervan, naar schatting 50 ml, hoopt zich op in de weefsels van het hoofd en de nek. Dit veroorzaakt zwellingen in het pretarsale gebied, waardoor het onderste ooglid fysiek omhoog wordt geduwd.
Daarnaast wordt er gewezen op een vorm van elastische terugslag. Omdat de constante neerwaartse trek van de aardse zwaartekracht in de ruimte wegvalt, zouden de weefsels in het gezicht een natuurlijke reactie vertonen door terug te veren.
Deze inzichten benadrukken het belang van continue medische monitoring van het gezichtsvermogen bij astronauten. Naarmate missies naar verder gelegen bestemmingen in ons zonnestelsel langer duren, is het cruciaal om te begrijpen hoe dergelijke anatomische veranderingen de gezondheid en de operationele capaciteiten van de bemanning beïnvloeden. De studie bevestigt dat de menselijke anatomie zich op onverwachte manieren aanpast aan de extreme omstandigheden buiten de atmosfeer van de aarde.