Wetenschappers van de UCLA en het Johnson Space Center van NASA hebben een mogelijke verklaring gevonden voor een langdurig astronomisch raadsel over de samenstelling van ons zonnestelsel. Door de analyse van twaalf minuscule stofdeeltjes, die door een vliegtuig op grote hoogte zijn opgevangen, suggereren onderzoekers dat er in de verste regionen van ons systeem een voorheen onbekend reservoir van zwaar water aanwezig was. De resultaten van dit onderzoek zijn onlangs gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances.
De zuurstofdiscrepantie
Het onderzoek richt zich op een opvallend verschil in de chemische samenstelling tussen de zon en de planeten in de binnenste regionen van het zonnestelsel. Uit gegevens van de Genesis-missie van NASA, die deeltjes uit de zonnewind bestudeerde, bleek dat de zon voornamelijk bestaat uit het isotoop zuurstof-16. Echter, op aarde, Mars en in de asteroïdengordel is een significant hogere concentratie van de zwaardere isotopen zuurstof-17 en zuurstof-18 aangetroffen.
Deze tegenstelling suggereert dat de planeten mogelijk niet uit exact hetzelfde materiaal zijn ontstaan als de ster waar zij omheen draaien. Volgens universetoday.com creëert deze mismatch een fundamentele vraag over de vroege vorming van ons zonnestelsel.
De rol van zwaar water en UV-straling
In dit specifieke onderzoek wordt met de term "zwaar water" niet verwezen naar het deuterium-water uit kernreactoren, maar naar watermoleculen die rijker zijn aan de zwaardere zuurstofisotopen. De wetenschappers stellen dat er voorbij de baan van Neptunus een massaal en geïsoleerd reservoir van dit type water bestond, dat nooit is vermengd met de materie van de binnenplaneten.
Om dit proces te verklaren, wijzen de onderzoekers op een fenomeen dat bekendstaat als carbon monoxide self-shielding (zelfafscherming van koolmonoxide). Ongeveer 4,5 miljard jaar geleden, tijdens de beginfase van het zonnestelsel, zorgde ultraviolet (UV) licht van de jonge zon voor het afbreken van koolmonoxidemoleculen aan de randen van de protoplanetaire schijf. Omdat zuurstof-16 de meest voorkomende variant was, absorbeerden deze moleculen het grootste deel van het UV-licht, waardoor ze als eerste werden afgebroken en samen met waterstof het gangbare water vormden.
Chemische scheiding in de buitenste ringen
Terwijl de zuurstof-16-moleculen de binnenkant van de schijf afschermden, konden specifieke golflengtes van het UV-licht dieper doordringen tot in de verste uithoeken. Deze straling was effectiever in het splitsen van koolmonoxidemoleculen die bestonden uit zuurstof-17 en zuurstof-18.
In deze verre regionen zorgde dit proces ervoor dat de zwaardere isotopen een groter aandeel vormden van de vrijzwevende ionen. Deze ionen verbonden zich vervolgens met waterstof, wat leidde tot de creatie van water dat rijker was aan zware zuurstof. De analyse van de twaalf stofdeeltjes, die door NASA-modules in een hoogtevliegtuig zijn verzameld, ondersteunt de theorie dat dit reservoir in de verre ruimte is blijven bestaan, zoals beschreven door .
Door deze ontdekking krijgen astronomen een beter inzicht in de chemische gradiënt van het vroege zonnestelsel. Het verklaart waarom de aarde een andere isotopische signatuur heeft dan de zon en hoe de verdeling van elementen in de vroege protoplanetaire schijf is verlopen.