Brussel, België – Uit recente inspecties met mystery shoppers blijkt dat meer dan de helft van de handelaars in Brussel tabaksproducten en vapes verkoopt aan minderjarigen, ondanks het wettelijke verbod. In het Brussels gewest werd 57 procent van de gecontroleerde zaken betrapt op deze illegale verkoop. Dit patroon is niet uniek voor Brussel; landelijk werd 54 procent van de handelaars betrapt bij controles met mystery shoppers, terwijl dit percentage bij klassieke controles slechts 3 procent bedroeg bruzz.be.
De leeftijdsgrens voor de verkoop van tabaksproducten en vapes aan minderjarigen werd op 1 november 2019 verhoogd van 16 naar 18 jaar. Desondanks blijft de naleving van deze regel een uitdaging. De Federale Overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid zette vorig jaar mystery shoppers in bij 902 handelszaken om de naleving te controleren. De resultaten tonen regionale verschillen: in Wallonië werd 75 procent van de handelaars betrapt, in Brussel 57 procent en in Vlaanderen 48 procent .
Naast tabaksproducten werd in 2025 ook de verkoop van alcohol aan jongeren gecontroleerd in 1.065 handelszaken. Hierbij liep ruim 76 procent van de handelaars tegen de lamp, terwijl bij klassieke controles slechts 4 procent werd betrapt . Deze cijfers, opgevraagd door Kamerlid Els Van Hoof (CD&V) bij minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit), benadrukken de effectiviteit van mystery shoppers als controlemiddel.
Stijgend vapegebruik onder jongeren
Het probleem van de illegale verkoop aan minderjarigen is extra zorgwekkend gezien de toenemende populariteit van vapes onder jongeren. Hoewel het aantal jongeren dat traditionele sigaretten rookt al jaren daalt, blijft het nicotinegebruik stabiel door de opkomst van vapes gezondleven.be. Een recent onderzoek van het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD) toont aan dat vapen voor het eerst populairder is dan de gewone sigaret onder jongeren gezondleven.be.
Uit een grootschalig onderzoek van Kom op tegen Kanker onder 6.000 Vlaamse jongeren tussen 12 en 26 jaar blijkt dat meer dan de helft (52 procent) van de vapende jongeren ook klassieke tabaksproducten rookt komoptegenkanker.be. Bij de jongste groep, 12- tot 15-jarigen, geeft 51 procent van degenen die zowel gerookt als gevapet hebben aan dat ze eerst de vape gebruikten. Bovendien is één op de vijf rokers het eens met de stelling dat vapen hen nieuwsgierig heeft gemaakt naar roken generatierookvrij.be. Deze bevindingen weerleggen het idee dat vapen onschuldig zou zijn voor jongeren.
Maatregelen en beleid
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over de noodzaak om vapen onder jongeren aan te pakken. Hij benadrukt dat de industrie met "gewiekste, op jongeren gerichte marketing" probeert om jongeren en zelfs kinderen aan het vapen te krijgen vrt.be. Als reactie hierop heeft België als eerste Europees land besloten de verkoop van wegwerp-e-sigaretten vanaf 1 januari 2025 te verbieden. Dit verbod is vastgelegd in een koninklijk besluit en is bedoeld om te voorkomen dat nieuwe generaties verslaafd raken aan nicotine .
Organisaties zoals Gezond Leven ondersteunen ouders en scholen in de strijd tegen vapen en ontwikkelen materialen om het gesprek hierover aan te gaan gezondleven.be. Zij pleiten voor maatregelen om de beschikbaarheid en illegale verkoop van tabak en e-sigaretten in te perken, marketingpraktijken te controleren en meer aandacht te besteden aan de preventie van nicotinegebruik onder jongeren.