Een innovatief experiment in de Belgische stad Mechelen onderzoekt of het verminderen van plastic afval in de supermarkt haalbaar is door middel van een statiegeldsysteem. Zes grote supermarktketens in de regio hebben besloten om een proefproject te starten waarbij witte champignons niet langer in wegwerpverpakkingen worden aangeboden, maar uitsluitendoor in herbruikbare bakjes worden verkocht.
Een nieuw systeem met waarborg
Het kernpunt van dit initiatief is de invoering van een waarborgbedrag. Wanneer een consument een verpakking met champignons koopt, betaalt hij of zij een extra bedrag van 30 eurocent. Dit bedrag dient als een soort statiegeld. Het doel van dit experiment is om de enorme hoeveelheid plastic afval die normaal gesproken gepaard gaat met de verkoop van groenten en fruit, drastisch te verminderen.
Het principe is eenvoudig: de klant betaalt de waarborg bij de aankoop, maar kan dit bedrag weer terugkrijgen door het lege bakje in te leveren bij de supermarkt. Volgens de hln.be is dit een belangrijke stap richting een meer herbruikbaar systeem in de detailhandel. Door de bakjes te laten circuleren, hoeven er minder nieuwe plastic verpakkingen te worden geproduceerd en minder afval te worden verwerkt.
Samenwerking tussen supermarkten
Het project is niet beperkt tot één enkele winkel, maar wordt gedragen door een brede coalitie van retailers. In de stad Mechelen werken zes grote supermarktketens samen om dit systeem te testen. Deze samenwerking is essentieel omdat een effectief statiegeldsysteem enkel kan functioneren als de infrastructuur voor het inleveren en reinigen van de bakjes breed beschikbaar is voor de consument.
De deelname van diverse ketens zorgt ervoor dat de logistieke uitdagingen — zoals het verzamelen, wassen en opnieuw distribuerende van de bakjes — in een gecontroleerde omgeving kunnen worden geëvalueerd. De focus ligt hierbij specifief op de verkoop van witte champignons, een product dat traditioneel in grote hoeveelheden in plastic trays wordt aangeboden.
Impact op de consument en het milieu
Ho evenzeer een logistieke test als een milieumaatregel, is het project ook een gedragsmatige test voor de Belgische shopper. De consument moet namelijk een extra handeling verrichten: het bakje moet na gebruik weer worden meegenomen naar de winkel. Hoewel de 30 cent een klein bedrag is, vraagt het systeem om een verandering in de dagelijkse routine van de klant.
De milieuvoordelen van dit initiatief zijn evident wanneer het systeem succesvol blijkt. Het voorkomen van single-use plastic (eenmalig gebruik) is een prioriteit binnen het bredere Europese beleid om de plasticsoep tegen te gaan. Door de inzet van herbruikbare verpakkingen wordt de levenscyclus van de verpakking aanzienlijk verlengd.
De dient als een blauwdruk voor mogelijke toekomstige toepassingen op grotere schaal. Indien de testperiode in Mechelen positieve resultaten laat zien wat betreft de retourpercentages en de operationele haalbaarheid, zou dit model kunnen worden uitgebreid naar andere producten of andere regio's.
Uitdagingen bij de uitvoering
Hoewel de intentie van het project prijzenswaardig is, brengt het systeem ook uitdagingen met zich mee. Het proces van inzameling en hygiëne is cruciaat. De moeten garanderen dat de herbruikbare bakjes volgens de strikte voedselveiligheidsnormen worden gereinigd voordat ze opnieuw worden gevuld.
Daarnaast moet het systeem voor de klant zo laagdrempelig mogelijk blijven. Als het inleverproces te ingewikkeld is, dreigen de bakjes verloren te gaan of alsnog in de afvalstroom terecht te komen, wat het doel van het project zou ondermijnen. De zal daarom de nadjes leggen op de gebruiksvriendelijkheid van de retourprocedure.
Het vormt hiermee een cruciaal onderdeel van de lokale transitie naar een circulaire economie, waarbij de focus verschuift van consumptie en afval naar hergebruik en behoud van grondstoffen.