De strijd tegen tabaksgebruik in de retailsector vertoont een groeiende kloof tussen de buurlanden België en Nederland. Waar de Nederlandse overheid de juridische weg heeft vrijgemaakt voor een definitief verbod op de verkoop van tabaksproducten in supermarkten, lijkt de Belgische federale regering na juridische tegenslagen gedwongen om haar ambitieuze plannen deels terug te draaien. Deze uiteenlopende benaderingen zorgen voor een onzeker landschap voor zowel de consument als de retailsector in de Benelux.
België: Juridische impasse voor verkoopverbod
In België was het oorspronkelijke doel van de overheid om de toegang tot tabaksproducten in de dagelijkse supermarktroute drastisch te beperken. De strategie was gericht op het verminderen van de zichtbaarheid en de beschikbaarheid van sigaretten en vapes in winkels met een groot oppervlak. Volgens berichtgeving van retaildetail.be was het de intentie dat winkels met een oppervlakte van meer dan 400 vierkante meter vanaf 2025 geen tabaksproducten meer mochten verkopen. Daarnaast was er een uitstalverbod in het vooruitzicht, wat zou betekenen dat deze producten niet langer direct zichtbaar zouden zijn voor het publiek in de schappen.
De uitvoering van deze maatregelen loopt echter vertraging op door een interventie van het Grondwettelijk Hof. Deze juridische beslissing heeft de federale regering ertoe aangezet de bestaande regelgeving te herzien, wat de effectiviteit van het oorspronkelijke anti-tabaksplan onder druk zet. De gevolgen hiervan zijn dat de verkoop van sigaretten en vapes in supermarkten in België mogelijk weer wordt toegestaan vanaf 202ant. Deze onzekerheid zorgt voor grote discussie binnen de sector, aangezien critici vrezen dat de strijd tegen roken hiermee een belangrijke stap achteruit doet.
Nederland: Een definitief verbod is een feit
In schril contrast met de Belgische onzekerheid is de situatie in Nederland, waar de wetgeving rond het verkoopverbod juist een duidelijke afronding heeft gekregen. De Nederlandse overheid heeft de juridische fundamenten voor het verbod op de verkoop van tabak en vapes in supermarkten definitief gelegd. Volgens een aankondiging van de rijksoverheid.nl werd de relevante wetgeving in april 2024 gepubliceerd, waardoor het verbod op 1 juli 2024 in werking kon treden.
De Nederlandse aanpak is ingebed in een langetermijnvisie die de realisatie van een rookvrije generatie nastreeft. Een cruciaal onderdeel van dit plan is het drastisch verminderen van het aantal verkooppunten. Waar er voorheen ongeveer 10.000 verkooppunten waren, wordt verwacht dat dit aantal zal krimpen naar ongeveer 4.40andom. De overheid heeft een stapsgewijze tijdlijn vastgesteld: tegen 2030 mag tabak niet meer worden verkocht bij benzinepompen en vanaf 2032 mag de verkoop uitsluitend nog plaatsvinden in gespecialiseerde tabakswinkels. Het hoofddoel is het terugdringen van de ernstige gezondheidsschade en het jaarlijkse dodental dat aan roken is te wijten.
De strijd tegen aantrekkelijke smaakjes in vapes
Ondanks de verschillende paden die de twee landen bewandelen wat betreft de verkooplocaties, is er een gedeelde beweging zichtbaar in de regulering van de inhoud van e-sigaretten. Beide landen zetten zwaar in op het bestrijden van de populaire smaakjes, die als een belangrijke verleidingsfactor voor jongeren worden beschouwd.
In Nederland is de regelgeving rondom het gebruik van aroma's al strikt van kracht. De rijksoverheid.nl bepaalt dat vapes alleen nog een tabakssmaak mogen hebben, waarbij fruitige of zoete aroma's zoals aardbei of mango verboden zijn. Dit moet de aantrekkingskracht van het product voor minderjarigen minimaliseren.
België volgt deze trend, zij het met een andere tijdlijn. Volgens berichtgeving van vrt.be is er een akkoord bereikt waarbij vanaf 1 september 2028 enkel nog vapes zonder smaak of met een tabakssmaak verkocht mogen worden. De Belgische gezondheidsautoriteiten benadrukken dat de aanwezigheid van zoete aroma's de schadelijkheid van het product camoufleert, waardoor jongeren minder doorhebben wat de risico's zijn. Hoewel de routes naar een tabaksvrije toekomst verschillen, blijft het doel in beide landen hetzelfde: de bescherming van de volksgezondheid en de jeugd.