Wetenschappelijk bewijs stapelt zich op dat long covid in sommige gevallen wordt veroorzaakt doordat het immuunsysteem het eigen lichaam aanvalt. Vier recente studies wijzen erop dat auto-immuniteit — waarbij het afweersysteem gezond weefsel beschadigt — een belangrijke factor is bij ten minste een deel van de patiënten, vooral wanneer pijn een hoofdsymptoom is.
Doorbraak in begrip van aanhoudende klachten
newscientist.com hebben wetenschappers aanwijzingen gevonden dat auto-antilichamen — verkeerd geprogrammeerde afweerstoffen die gezonde cellen aanvallen in plaats van ziekteverwekkers — een cruciale rol spelen bij long covid. "We moeten de antilichamen bij patiënten wegnemen en kijken of de symptomen verdwijnen," zegt Niels Eijkelkamp van de Universiteit Utrecht.
De ontdekking biedt hoop op toekomstige behandelingen voor een aandoening waarvoor momenteel geen goedgekeurde therapieën bestaan in het Verenigd Koninkrijk of de Verenigde Staten. Terwijl de meeste mensen die besmet raken met SARS-CoV-2 binnen enkele dagen herstellen, ontwikkelen sommigen symptomen die maanden of zelfs jaren kunnen aanhouden, waaronder vermoeidheid, pijn, hersenmist en post-inspanningsmalaise.
Complexe immuunreactie met langdurige gevolgen
ukri.org toont aan dat de reis naar ernstige of long covid mogelijk direct na infectie begint, of op zijn laatst wanneer symptomen verschijnen. Bij een minderheid van patiënten reageert het immuunsysteem overdreven, wat leidt tot een stortvloed aan immuuncellen en chronische ontstekingen die meerdere organen kunnen beschadigen.
Studies van de Universiteit van Wenen hebben substantiële langetermijnveranderingen in het immuunsysteem aangetoond, zelfs bij milde gevallen. Onderzoekers volgden 106 covid-overlevers gedurende tien maanden na infectie en vergeleken hun immuunrespons met 98 niet-geïnfecteerde personen. De resultaten toonden duidelijke tekenen van immuunactivatie in zowel T- als B-cellen, wat wijst op aanhoudende effecten op het afweersysteem.
Meerdere mechanismen mogelijk betrokken
yalemedicine.org legt uit dat long covid een "overkoepelende term" is met waarschijnlijk "meerdere mechanismen die elkaar niet uitsluiten" en zelfs kunnen samengaan. Naast auto-immuniteit onderzoeken wetenschappers drie andere hoofdhypothesen: virale persistentie (waarbij virusdeeltjes in het lichaam blijven), reactivering van latente virussen, en immuundisfunctie.
Groeiend onderzoek suggereert dat virale antigenen en viraal RNA actief blijven in lichaamsweefsels na acute infectie. yalemedicine.org vond bijvoorbeeld dat het covid-19 spike-eiwit tot een jaar na infectie blijft circuleren in het bloed van sommige long covid-patiënten.
Blijvende schade aan stamcellen
cornell.edu onthulde dat ernstige covid-19 infecties veranderingen veroorzaken die de genexpressie in stamcellen van het immuunsysteem beïnvloeden. Deze veranderingen leiden tot langdurige aanpassingen in de immuunrespons van het lichaam, wat symptomen van aanhoudende ontsteking zou kunnen verklaren.
De bevinding dat covid-19 schade toebrengt aan CD8+ T-celresponsen — vergelijkbaar met effecten waargenomen na infecties met hepatitis C of hiv — infectioncontroltoday.com dat het virus langetermijnschade aan het immuunsysteem kan veroorzaken.
Implicaties voor behandeling
De identificatie van auto-immuniteit als oorzaak opent deuren naar potentiële behandelingen. Een vroege aanwijzing kwam in 2023, toen onderzoekers het bloed van long covid-patiënten filterden met een techniek genaamd aferese. Dit werd geassocieerd met lagere niveaus van auto-antilichamen en verbeterde symptomen, hoewel verder onderzoek nodig is om de effectiviteit te bevestigen.
De bevindingen benadrukken het belang van het begrijpen van de verschillende mechanismen achter long covid. Omdat bij elke individuele patiënt een of meer van deze mechanismen werkzaam kunnen zijn, verklaart dit zowel de diversiteit aan symptomen als de moeilijkheid om breed toepasbare behandelingen te vinden. Met ongeveer 2 miljoen mensen in het Verenigd Koninkrijk die lijden aan long covid, is de noodzaak voor effectieve therapieën urgent.