Brussel, België – Een groeiend aantal verdachten verschijnt niet voor de rechtbank in België, omdat zij niet vanuit de gevangenis kunnen worden overgebracht. Dit probleem, voornamelijk veroorzaakt door personeelstekorten bij de Directie Beveiliging van de federale politie, leidt tot de vrijlating van verdachten en zet de werking van de rechtsstaat onder druk. Zowel in Brugge, Antwerpen als Gent zijn er al gevallen bekend waarbij processen moesten worden stopgezet of verdachten vrijuit gingen vanwege het uitblijven van transport.
In Brugge ging een man uit Eritrea, verdacht van mensensmokkel, vrijuit nadat hij tot drie keer toe niet vanuit de gevangenis van Haren kon worden overgebracht voor zijn proces vrt.be. De aanklager had acht jaar cel geëist tegen de man, die ervan verdacht werd tussen mei 2022 en april 2024 26 transmigranten via de haven van Zeebrugge in koelcontainers naar het Verenigd Koninkrijk te hebben gesmokkeld. De rechtbank oordeelde echter dat de rechten van de verdediging van de man waren geschonden, aangezien artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) een eerlijk en openbaar proces garandeert, inclusief het fundamentele recht om aanwezig te zijn op de eigen zitting.
Ook in Gent werd een strafzaak onontvankelijk verklaard, waardoor een verdachte vrijuit ging die liefst vijf keer niet vanuit de gevangenis van Haren naar de rechtbank kon worden overgebracht vrt.be. De man, die illegaal in België verbleef en verdacht werd van diefstal, werd in voorarrest gehouden. Ondanks meerdere pogingen om hem voor de rechter te krijgen, bleek het praktisch onmogelijk om het transport te organiseren. De rechtbank benadrukte het recht van een verdachte om zelf voor de rechter te verschijnen.
De problemen beperken zich niet tot individuele gevallen. Het Antwerpse gerecht heeft eveneens alarm geslagen over de transportproblemen van gevangenen vrt.be. De rechtbank en het parket in Antwerpen spreken van een "onaanvaardbare situatie" die de rechtsstaat in gevaar brengt. Door het personeelstekort bij de politie konden in Antwerpen op een bepaalde dag geen gevangenen voor de raadkamer verschijnen, en op een andere dag konden slechts 9 van de 36 zaken worden behandeld. Ook bij onderzoeksrechters en de correctionele rechtbank zijn vergelijkbare situaties gemeld, met zittingen die uren vertraging oplopen of moeten worden uitgesteld.
Eerder meldde VRT NWS al dat de raadkamer in Brussel twee verdachten in een Sky ECC-dossier had vrijgelaten om dezelfde reden. Hoewel het parket beroep aantekende tegen die beslissing, blijft de onderliggende problematiek van personeelstekorten en de gevolgen daarvan voor de rechtsgang een zorgwekkende trend.
De situatie raakt aan fundamentele beginselen van het strafrecht, waarbij het recht op een eerlijk proces en de aanwezigheid van de verdachte cruciaal zijn Het formeel strafrecht. Het uitblijven van transporten kan leiden tot schendingen van de rechten van verdediging, met als gevolg dat strafzaken onontvankelijk worden verklaard en verdachten, ondanks ernstige verdenkingen, vrijuit gaan.
De overbevolking in Belgische gevangenissen is een langdurig probleem, dat mede wordt beïnvloed door beleidskeuzes rond de uitvoering van gevangenisstraffen degroote-deman.be. Hoewel maatregelen zijn genomen om ook korte gevangenisstraffen effectief uit te voeren, blijft de druk op het gevangenissysteem en de bijbehorende diensten hoog. Criminologe Kristel Beyens (VUB) wijst op de overbevolking als een van de oorzaken van de slechte omstandigheden in gevangenissen, wat de zorgnood van gedetineerden verhoogt zorgneticuro.be. Dit alles draagt bij aan een complex geheel van uitdagingen binnen het Belgische justitiële systeem.