De Belgische federale overheidsdienst Volksgezondheid zal binnenkort een procedure starten om minstens twintig websites te blokkeren die nog steeds wegwerpvapes aanbieden. Dit initiatief volgt op een toename van de illegale online verkoop van e-sigaretten, ondanks een verbod op de internetverkoop van tabaksproducten en e-sigaretten in België health.belgiube.
De verkoop van wegwerp-e-sigaretten zal vanaf 1 januari 2025 volledig verboden zijn in België, dat hiermee het eerste Europese land is dat een dergelijk verbod invoert vrt.be. Dit verbod is bedoeld om te voorkomen dat jongere generaties verslaafd raken aan nicotine, aangezien wegwerpvapes, vaak met aantrekkelijke smaken zoals suikerspin of watermeloen, populair zijn onder tieners. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) benadrukte de "gewiekste, op jongeren gerichte marketing" die hen aan het vapen krijgt. Hoewel de verkoop aan minderjarigen al verboden is, bleek uit controleacties dat driekwart van de verkooppunten wegwerpvapes aan minderjarigen verkocht.
De Inspectiedienst van de FOD Volksgezondheid heeft in 2024 al 6.286 dossiers behandeld met betrekking tot de illegale online verkoop van e-sigaretten, een aanzienlijke stijging ten opzichte van de 824 dossiers in 2023. Deze toename in handhaving is te danken aan extra middelen en personeel. De inspecteurs monitoren actief sociale mediakanalen zoals Facebook, Instagram, TikTok en Snapchat. Ze speuren naar verdachte advertenties, volgen klachten op en gebruiken 'mystery shopping' om informatie over verkopers te verzamelen. In 2023 werden 70 particuliere verkopers op Facebook geïdentificeerd en 5.500 vapes in beslag genomen. In 2024 controleerde de dienst 98 profielen en nam 3.800 vapes in beslag .
Verkopers proberen de regels te omzeilen door zich te verbergen in gesloten groepen of vage omschrijvingen te gebruiken. De inspecteurs zetten fictieve profielen in om deze verborgen verkoopmethoden op te sporen. Naast sociale media worden ook online platforms en buitenlandse websites gecontroleerd.
Niet alleen online, maar ook in fysieke winkels wordt de wet overtreden. Uit cijfers van de inspectiedienst van Volksgezondheid, opgevraagd door De Tijd, blijkt dat de verkoop van verboden vapeproducten wijdverbreid is. In 2024 controleerde de dienst ruim 2.400 fysieke verkooppunten. Illegale producten werden aangetroffen in 62,9 procent van de nachtwinkels en 54,3 procent van de zogenaamde dagwinkels. Ook in supermarkten, gespecialiseerde dampwinkels en tankstations werden overtredingen vastgesteld elsvanhoof.be.
In totaal werden dit jaar meer dan 115.000 illegale producten in beslag genomen, tegenover ongeveer 45.000 vorig jaar. De inspecteurs merken een toenemende professionalisering op, waarbij georganiseerde misdaad de illegale artikelen aanlevert. De boetes voor overtredingen kunnen oplopen tot 20.000 euro .
De N-VA-politica Lotte Peeters stelde eerder al dat "85 procent van de webshops nog steeds illegale vapes verkoopt" n-va.be. Dit onderstreept de omvang van het probleem en de noodzaak voor de federale overheid om strenger op te treden tegen de illegale online verkoop.
In België gelden strenge regels voor de verkoop van e-sigaretten, die onder de tabakswet vallen met aanvullende specifieke beperkingen. Zo mag de nicotineconcentratie niet hoger zijn dan 20 milligram per milliliter, is de verkoop aan minderjarigen verboden en zijn kleurrijke verpakkingen en promotie van vapeproducten niet toegestaan . In Nederland geldt bovendien een smaakjesverbod voor vapes en e-liquids, met uitzondering van tabakssmaken, om het vapen onder jongeren terug te dringen nvwa.nl.