Een opmerkelijke waarneming door de Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) van NASA heeft geleid tot nieuwe inzichten over de stabiliteit van planetaire banen. Een exoplaneet, aangeduid als TOI-2535b, die zich op een afstand van ongeveer 1.000 lichtjaar bevindt, is plotseling gestopt met het passeren van zijn ster. Hoewel dit er op het eerste gezicht uitzag alsof de planeet was verdwenen, wijst wetenschappelijk onderzoek uit dat er een natuurlijke, gravitationele verklaring is voor dit fenomeen.
De planeet in kwestie is een zogenaamde 'hete Jupiter'. Dit type gasreus kenmerkt zich door een zeer korte omlooptijd omdat hij zich extreem dicht bij zijn moederster bevindt. Gedurende een periode van zeven jaar konden astronomen via de transitmethode waarnemen hoe de planeet herhaaldelijk voor de ster langs trok. Echter, deze regelmatige gebeurtenissen stopten abrupt, wat leidde tot een wetenschappelijk mysterie over de huidige locatie van het hemellichaam.
Om dit te verklaren, is het essentieel om de geometrie van de transitmethode te begrijpen. Volgens berichtgeving van universetoday.com is voor de detectie van een planeet een uiterst precieze uitlijning vereist tussen de baan van de planeet en de waarnemer op aarde. Wanneer een planeet exact voor de ster langs beweegt, wordt een fractie van het sterlicht geblokkeerd, wat de aanwezigheid van de planeet bevestigt. Een minimale wijziging in de hoek of inclinatie van deze baan kan er echter voor zorgen dat de planeet vanuit ons perspectief niet langer voor de ster langs trekt.
In een studie gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters, getiteld "A TESS Disappearing Act: The Vanishing Transits of TOI-2535 b", wordt deze verschuiving nader toegelicht. Samuel Yee, een postdoctoral fellow aan UCLA, stelt dat dynamische interacties binnen een zonnestelsel dergelijke uitlijningen kunnen verstoren. Zoals meldt, is TOI-2535b de eerste bevestigde planeet rond een enkele ster waarbij direct is waargenomen dat de transits zijn gestopt.
De oorzaak van deze 'verdwijning' is de aanwezigheid van een tweede, nabijgelegen reuzenplaneet. De zwaartekracht van deze buurman heeft aan TOI-2535b getrokken, waardoor de baan van de hete Jupiter net genoeg is verschoven om uit het zicht van de aardse waarnemers te 'waggelen'. De planeet is dus nog steeds aanwezig, maar de geometrische toevalligheid die de transits mogelijk maakte, is doorbroken.
Deze ontdekking illustreert de waarde van de TESS-missie. De satelliet is primair ontworpen om super-aardes en sub-Neptunussen te vinden, maar heeft ook een aanzienlijk aantal hete Jupiters gelokaliseerd. Volgens heeft de missie tot medio oktober 2026 meer dan 8.100 kandidaat-exoplaneten geïdentificeerd, waarvan er ruim 1.000 inmiddels officieel zijn bevestigd.
De missie blijft actief en maakt tegenwoordig gebruik van machine learning om archiefdata opnieuw te analyseren. Dit stelt astronomen in staat om complexere dynamieken in verre zonnestelsels te ontrafelen. De casus van TOI-2535b bewijst dat zonnestelsels verre van statisch zijn en dat de interactie tussen massieve planeten een grote invloed heeft op wat wij vanaf de aarde kunnen waarnemen, zoals beschreven door .