Het aantal spermadonoren dat in België vaker is gebruikt dan wettelijk is toegestaan, is opgelopen tot minstens 93. Dit blijkt uit recente cijfers die het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) heeft verstrekt aan VRT NWS vrt.be. Het eerder bekende aantal van 29 donoren met genetische afwijkingen die te vaak werden ingezet, is hiermee aanzienlijk uitgebreid.
De Belgische wetgeving stelt dat een spermadonor maximaal bij zes gezinnen kinderen mag verwekken. Deze limiet is ingesteld om het risico op incest en de verspreiding van genetische aandoeningen te beperken vrt.be. De recente onthullingen tonen aan dat deze regel in een groot aantal gevallen is overtreden.
Oorsprong van het schandaal
Het donorschandaal kwam in mei aan het licht toen bleek dat één Deense donor maar liefst 53 kinderen had verwekt bij 38 gezinnen in België. Deze donor bleek bovendien drager te zijn van een genetische afwijking (TP53-mutatie) die het risico op kanker aanzienlijk verhoogt. Een deel van de donorkinderen erfde deze afwijking vrt.be. Het sperma van deze specifieke donor werd tussen 2007 en 2017 in België gebruikt fagg.be.
Naar aanleiding van deze zaak kwam aan het licht dat nog minstens 29 andere buitenlandse spermadonoren met een genetische afwijking vaker dan toegelaten waren ingezet in België. Deze afwijkingen kunnen leiden tot ernstige immuunstoornissen, hartafwijkingen of een verhoogde kans op kanker .
Uitbreiding van het probleem
De meest recente cijfers van het FAGG voegen hier nog eens 63 donoren aan toe, wat het totale aantal op minstens 93 brengt. Bij een deel van deze nieuw geïdentificeerde donoren werd achteraf eveneens een genetische afwijking vastgesteld, nadat hun sperma al was gebruikt. Het is echter onduidelijk om welke specifieke afwijkingen het gaat, hoe vaak deze donoren zijn gebruikt en hoeveel donorkinderen er precies zijn verwekt .
Het hogere aantal komt doordat het FAGG na het uitbreken van het schandaal oude informatie heeft samengebracht en geanalyseerd.
Gevolgen en reacties
De onthullingen hebben geleid tot bezorgdheid bij donorkinderen en hun ouders. Vzw Donorkinderen uitte kritiek op het feit dat politici eerder op de hoogte werden gebracht van de overschrijdingen en aandoeningen dan de betrokken ouders en kinderen zelf .
Als reactie op het schandaal hebben alle Vlaamse fertiliteitsklinieken die regelmatig donorzaad bestelden bij de Deense Europese Spermabank (ESB) de samenwerking stopgezet. Dit besluit werd genomen om een "duidelijk signaal" af te geven, aldus Frauke Vanden Meerschaut, fertiliteitsarts bij het UZ Gent vrt.be. Het UZ Leuven heeft overigens nooit samengewerkt met de European Sperm Bank en heeft geen stalen van de bewuste Deense donor gebruikt uzleuven.be.
Ouders die reeds een kind hebben verwekt met een donor van de ESB, kunnen diezelfde donor nog wel gebruiken voor een broer of zus. De ESB is verplicht zich te houden aan de nationale wetgeving, wat betekent dat er een maximum van zes zwangerschappen per donor geldt. Het controlesysteem bij de spermabank bleek echter niet waterdicht .
De kwestie roept ook vragen op over de juridische verantwoordelijkheid van de overheid, fertiliteitscentra en de donoren zelf bij dergelijke wantoestanden. Donorkinderen zouden in theorie een schadevergoeding kunnen eisen, maar dit lijkt in de praktijk moeilijk uitvoerbaar, aldus professor familierecht Frederik Swennen (UAntwerpen) .