Denemarken is van plan om als eerste land ter wereld een wet in te voeren die individuen auteursrecht verleent op hun eigen lichaam, gezichtskenmerken en stem. Dit initiatief, dat brede politieke steun geniet, is specifiek gericht op het bestrijden van misbruik van artificiële intelligentie (AI), met name de verspreiding van deepfakes vrt.be. Ook in Nederland wordt een vergelijkbaar voorstel overwogen, ingediend door een meerderheid van de Tweede Kamerfracties, waaronder GroenLinks-PvdA, VVD, NSC en D66 nos.nl.
Het Deense wetsvoorstel, dat naar verwachting op een ruime parlementaire meerderheid kan rekenen, heeft als doel het voor individuen eenvoudiger te maken om op te treden tegen deepfakes. Dit omvat zowel de creatie als de publicatie van dergelijke gemanipuleerde beelden security.nl. De Deense minister van Cultuur, Jakob Engel-Schmidt, heeft benadrukt dat iedereen recht heeft op de controle over zijn of haar lichaam, gezicht en stem, een recht dat momenteel niet expliciet wordt beschermd binnen het bestaande auteursrecht.
Bescherming tegen AI-misbruik
Deepfakes zijn hyperrealistische imitaties van personen, gegenereerd met behulp van AI-technologie, die vaak worden misbruikt voor doeleinden zoals het verspreiden van valse naaktbeelden, oplichting of desinformatie. Met de voorgestelde wetgeving kunnen Deense burgers socialemediaplatforms verzoeken om AI-gegenereerde imitaties te verwijderen. Deze bescherming geldt niet alleen voor gewone burgers, maar ook voor publieke figuren zoals politici en artiesten.
De aanleiding voor deze wetgeving in Denemarken omvat onder meer door AI gemanipuleerde video's van de Deense premier en diverse rechtszaken tegen makers van deepfake-pornografie. Het wetsvoorstel voorziet ook in de mogelijkheid voor Denen om eenvoudiger een schadevergoeding te eisen wanneer hun identiteit in deepfake-content wordt nagebootst. Bovendien kunnen online platforms die nalatig zijn met het verwijderen van deepfake-content boetes opgelegd krijgen.
Nederlandse Kamer volgt Deens voorbeeld
In Nederland hebben de partijen GroenLinks-PvdA, VVD, NSC en D66, die samen een meerderheid vormen in de Tweede Kamer, opgeroepen om burgers auteursrecht te geven op hun eigen uiterlijk en stem. Dit voorstel is bedoeld om online misbruik met AI-technieken, met name de verspreiding van deepfakes, tegen te gaan. De Nederlandse partijen volgen hiermee het voorbeeld van Denemarken, dat het eerste Europese land is dat dergelijke wetgeving heeft aangekondigd.
De Nederlandse partijen pleiten er tevens voor dat grote techbedrijven strenger worden aangepakt als zij onvoldoende actie ondernemen tegen de verspreiding van deepfakes op hun platforms. Hoewel deepfakes in Nederland al strafbaar zijn in gevallen van smaad, laster, en het creëren van nepnaaktbeelden of pornografisch materiaal met AI, zou de uitbreiding van het auteursrecht een extra juridisch instrument bieden. Zowel de maker als het publicerende platform kunnen aansprakelijk worden gesteld. Ook bankfraude met deepfake-technieken is strafbaar, waarbij het gebruik van deepfakes bij fraude aanzienlijk is toegenomen.
Uitzonderingen en internationale ambities
Een belangrijk aspect van de nieuwe Deense regels is dat satire en parodieën, ook indien gemaakt met AI, uitgesloten zijn van de nieuwe wetgeving en nog steeds mogen worden gemaakt en gedeeld. Wat exact als parodie of satire kan worden aangemerkt, is echter nog onduidelijk.
De Deense minister van Cultuur heeft de ambitie uitgesproken dat andere EU-landen het Deense voorbeeld zullen volgen. Hij is van plan het onderwerp tijdens het Deense EU-voorzitterschap, van 1 juli tot en met 31 december 2025, op de agenda te zetten. Hoewel de EU AI Act, die begin dit jaar in werking trad, al een kader biedt voor de regulering van AI, vormt de uitbreiding van het auteursrecht naar persoonlijke kenmerken een nieuwe stap in de strijd tegen AI-misbruik icthealth.nl.